Mijn selectie van tien films

    Toen IDFA me vroeg om mijn tien lievelingsfilms te selecteren, was ik zeer enthousiast. Ik besefte me echter al snel dat het niet zo makkelijk is om een selectie te maken uit alle films die ik mooi vind, om enkele een ereplaatsje te geven en vele andere niet, terwijl er enorm veel films zijn waarvan de beelden mij altijd zullen bijblijven. Het feit dat het moeilijk is om een selectie te maken is aan de andere kant ook goed, omdat dit betekent dat er altijd, wanneer dan ook, interessante werken zijn.

    Mother Dao, The Turtlelike

    Dit is een van de beste found footage-films ooit, misschien wel de beste. Vincent Monnikendam trof 260 kilometer film aan in een kelder en toverde dit materiaal om tot een voorbeeldig, prachtig en magisch kunstwerk. Het is een symfonie van unieke beelden en de muziek eronder is prachtig. Een portret van Nederlands-Indië van 1912 tot 1933. Meer dan 260 duizend meter 35mm-nitraatfilm afkomstig uit Nederlandse filmarchieven diende als grondstof voor deze documentaire, die toont hoe Nederland zijn kolonie Indonesië beheerde. Waar anderen commentaar zouden toevoegen, is hier gekozen voor gedichten (bewerkt en soms herschreven door de maker) en traditionele liederen uit de regio. Monnikendam heeft de originele lengte van de shots gerespecteerd en deze slechts voorzien van enkele niet-synchrone sfeer- en omgevingsgeluiden, waardoor het “historische effect” wordt benadrukt. Naar mijn mening is deze film beter dan alle andere archieffilms die ik heb gezien.

    Arcana

    Cristóbal Vicente is een getalenteerde Chileense cineast die in geen enkel hokje past. Hij is een van die zeldzame mensen, waar er per generatie maar een paar van geboren worden. Van beroep is hij eigenlijk architect; hij maakt hooguit eens in de tien jaar een film, en soms heeft hij er nog langer voor nodig. Om Arcana te maken, bezocht hij jarenlang een oude en gevaarlijke gevangenis in Valparaíso om de omstandigheden en de levens van de gevangenen gaandeweg te leren kennen. Hij werd stapje voor stapje geaccepteerd, wat bewonderenswaardig is in die tragische wereld. Pas nadat hij hun vertrouwen had gewonnen, begon hij er te filmen, wat hij gedurende twaalf maanden volhield. Het resultaat is een film die niemand anders had kunnen bedenken. Een unieke en andere visie op een geduchte gevangenis, die in 1843 werd geopend in een voormalig kruithuis. Vicente maakte een zegetocht langs vele internationale festivals met de film, voordat hij terugkeerde naar Chili. Later heeft hij toegestemd om mee te werken aan de opnames voor mijn film Nostalgia de la luz (Nostalgia for the Light). Hij was de beste assistent die ik ooit heb gehad. We zijn vrienden geworden en we houden nog steeds contact, ondanks de enorme afstand tussen Europa en Chili.

    La jetée

    Dit meesterwerk heb ik in Chili ontdekt toen ik een tiener was. Het is een sciencefictionfilm die draait om een tijdreis na een atoomoorlog. Om de mensheid te kunnen redden, is tijdreizen de enige optie: iemand wordt naar het verleden gestuurd om hulp te vragen, of naar de toekomst om een oplossing te zoeken. Een paar jaar na deze denkbeeldige oorlog, stond Chris Marker in 1972 aan de deur van mijn huis in Santiago de Chili. Hij kwam om mijn eerste documentaire te kopen, El primer año (The First Year). Ik was met stomheid geslagen. Ik had nooit kunnen bedenken dat de regisseur van La jetée ooit voor mijn deur zou staan. Deze ontmoeting heeft mijn leven als cineast voor altijd veranderd. Hij hielp me een jaar later om La batalla de Chile (The Battle of Chile) te maken; het bronmateriaal daarvoor kreeg ik van Chris. Het is een verhaal dat ik beschrijf in een boek over deze film, dat binnenkort in Chili wordt uitgegeven.

    Ether

    Ether is meer dan een film. Het is een esthetische en filosofische reflectie op India. Het is een lange, magistrale en beeldende beschrijving van een land en van de schilderijen van maker Velu Viswanadhan. Hij woont in Parijs, maar zijn geboorteland is het onderwerp van elk schilderij dat hij maakt en elke film die hij draait. Zijn passie is de schilderkunst en zijn films zijn net zo fascinerend als zijn schilderijen, die ik vanwege hun abstractheid minder toegankelijk vind. Ik zie echter de kleuren, zijn ademhaling, de lucht en het mysterie terug in zijn cinematografische werk en ik volg elke reis met bewondering. “In de jaren zeventig”, zegt Viswanadhan “ben ik begonnen met een serie films over de vier elementen: aarde, water, vuur en lucht. Nu waag ik mij op het domein van het vijfde element, het meest ongrijpbare van allemaal: ether... Dit element is onafscheidelijk van materie, maar is zelf geen materie, het is onafscheidelijk van het leven en onzichtbaar. Het is een element dat ook na de dood blijft voortbestaan.”

    The Sugar Curtain

    Ik heb twee dochters en Camila is mijn jongste. Ik ben trots op haar eerste documentaire. Het feit dat zij in mijn voetsporen wilde treden en ook filmmaker werd, vervulde me als vader met vreugde. Ik zie dat zij talent heeft en ik vind deze film, waarin ze haar jaren in Cuba beschrijft nadat ik en mijn hele familie uit het Chili van Augusto Pinochet waren gevlucht, heel goed. Kinderen die opgroeiden in het Cuba van Fidel Castro werden ook wel “pioniers” genoemd. Camila heeft de hoogtijdagen van de revolutie meegemaakt, waarin werd voorzien in alle basisbehoeften en het volk een hoog welzijnsniveau had. Na dertig jaar hebben deze kinderen het eiland grotendeels verlaten, terwijl degenen die daar zijn gebleven door proberen te leven omringd door illusies en ontgoocheling. Camila is ook vertrokken, maar heeft haar liefde voor het eiland niet verloren. Toen zij terugkeerde voor dit werk, ging zij op zoek naar de redenen waarom het land uit haar jeugd niet meer bestaat.

    Living in Tazmamart

    Deze film van een jonge cineast verrast door zijn klassieke gedegenheid. In dezelfde periode als waarin de dictatuur van Pinochet (1973-1991), werden vijftig mannen levend begraven in de woestijn van Marokko omdat zij een staatsgreep hadden voorbereid tegen koning Hoessein. De inlichtingendiensten ontdekten het complot en de rebellen werden opgesloten in Tazmamart, een gebied in de Sahara. Ongeveer vijftien van hen wisten te overleven. Hun getuigenissen vormen een buitengewoon voorbeeld van menselijke geestkracht. Living in Tazmamart is een lumineus werk waarmee wordt aangetoond dat zelfs de slechtste gevangenis de vrijgevochten geest van een handvol vastbesloten mensen niet kan breken. De jonge Franse regisseur Davy Zylberfajn heeft de overlevenden met veel geduld opgespoord en hen gefilmd in levendige landschappen. Hij heeft daarmee een klassieker op het gebied van de getuigeniscinema neergezet; een schat voor het collectieve geheugen.

    The Illusionist

    Deze documentaire komt uit een serie van elf korte films die het werk laten zien van elf vrouwen met de meest uiteenlopende beroepen: een bloemist, een pianostemmer, een opticien, een glasbewerker... en dus ook een illusionist. Het is een waarachtig en tijdloos meesterwerk. Alain Cavalier is een cineast die als geen ander portretten weet te maken.

    Y in Vyborg

    In deze film spat het geluk van het scherm af en wordt de toeschouwer direct geraakt. Er gaat een sterke sensualiteit uit van dit werk, een grote suggestieve kracht en een flinke portie nostalgie, iets wat ik in tijden niet zo sterk heb gezien in andere documentaires. De maker, Pia Andell uit Finland, is erin geslaagd een uniek verhaal te vertellen vanuit de ‘noordelijke traditie’. Haar film doet denken aan de wereld van Ingmar Bergman: landhuizen in zwart en wit, midden in de lente, lunches in de buitenlucht op het platteland, kinderen die al spelend en springend rondrennen tussen de volwassenen... De werkwijze was simpel: Andell dook het beeldmateriaal op dat haar vader tussen 1938 en 1949 opnam, waarin het gezinsleven en ook de oorlogsjaren te zien zijn. Om verschillende redenen moet de man aan het werk in een andere stad, en de tekst van de film steunt op brieven vol liefde en wanhoop die de echtgenoten elkaar schrijven. Om de stemmen opnieuw te creëren heeft de regisseur gebruikgemaakt van een groep acteurs die deze stille 8mm-beelden nieuw leven inblazen. Een bijzonder, scherpzinnig werk van een vrouwelijke filmmaker, dat op talrijke festivals in de prijzen viel.

    Travel in G Major

    Dit is de eerste film van Georgi Lazarevski, en zonder twijfel zijn beste werk. Hij heeft daarna andere, zeer interessante films gemaakt, maar dit is een van de fraaiste documentaires ter wereld... Hij toont zijn intieme relatie met zijn grootvader, die zijn hele leven violist is geweest in een symfonieorkest. Georgi stelt voor om samen de bescheiden reis naar Marokko te maken waar zijn grootvader altijd al over droomde. Het resultaat is een film vol humor, tederheid en schoonheid, waarin we de grootvader steeds beter leren kennen. Het is een reis vol betrokkenheid, avonturen, verrassingen en nostalgie. Zonder producent, zonder cameraman, zonder geluidstechnicus, zonder ondersteuning van een tv-zender of overheidssubsidie, zonder materiële of morele hulp van de Franse of Europese filmindustrie heeft Lazarevski, een jonge Franse regisseur, zoon van een Belgische moeder en een Joegoslavische vader, helemaal alleen een film over zijn 93-jarige grootvader gemaakt en daarmee een uniek werk afgeleverd.

    Het is ook een voorbeeld van de gemakzucht van de bureaucratische processen in de filmwereld... De enige die in het project geloofde, was documentairemaakster Mariana Otero, regisseuse van het buitengewone Histoire d’un secret (History of a Secret). Zij schrijft het volgende over dit interessante werk: “Door zijn vrije vorm nodigt de film ons uit om op een nieuwe manier na te denken over het leven en de dood. Het werk toont ons een eenvoudige reis van een grootvader met zijn kleinzoon in Marokko. Zij doorkruisen de woestijn en oasen, maar de toeschouwer heeft al snel door dat er op de achtergrond een ander verhaal speelt. Dit is een van de grote geneugten van cinema, dat er achter een simpel verhaal een ander relaas verscholen gaat. De film voert ons naar het diepste innerlijk van een individu, naar iets onzichtbaars dat in ons allemaal zit: ons mens-zijn.” Bij de opnames gebruikte Lazarevski een kleine Sony zakcamera en een simpel, draagbaar microfoontje.

    Arvo Pärt: 24 Preludes for a Fugue

    Dit is een van vele films die het gecompliceerde proces weergeven van de ‘artistieke schepping’. De film behandelt een onderwerp dat redelijk vaak aan bod komt als ik mijn filmlessen geef, omdat iedereen de ‘geheimen’ wil weten die verborgen gaan achter de schepping in het algemeen, en iedereen is gefascineerd bij het zien van deze documentaire. Arvo Pärt is het portret van een mysterieuze man die de ogen en baard heeft van een profeet uit de twaalfde eeuw. De camera volgt Pärt gedurende enkele jaren, in een periode waarin hij zeer productief is. Hij wordt gefilmd tijdens het componeren of repetities met een orkest, en tijdens verschillende concerten, workshops en ontmoetingen.

    Regisseur Dorian Supin bouwt een werk op basis van hoofdstukken die de verschillende nuances opsommen van de componist. Zo worden de muzikale gedachten en de innerlijke wereld van Pärt onderzocht, net als zijn manier om muziek te schrijven. Hierbij probeert de maker te ontrafelen waarom deze muziek zo meeslepend is. Pärt, in 1935 geboren in Estland maar inmiddels woonachtig in Berlijn, is steeds op zoek naar muziek die doordrenkt is van een spiritualiteit die terug lijkt te voeren tot de Middeleeuwen, zonder zich iets van eigentijdse stromingen aan te trekken. Hij heeft een geluidsuniversum opgebouwd dat losstaat van de huidige tijd. De film bevat delen van meesterwerken zoals Tabula Rasa, Passio, Fratres, Orient et Occident, Cecilia, vergine romana en Como anhela la cierva.

    De plicht van de herinnering in de films van Patricio Guzmán – Verzet tegen hardnekkige vergetelheid

    • Festival
    • 27 september 2019
    • De redactie

    Patricio Guzmán Retrospectief

    • 1 oktober 2019

    Top 10 van Patricio Guzmán

    • 1 oktober 2019