WOMEN Inc. @ IDFA

    Jannet Vaessen, oprichter van WOMEN Inc. en Orwa Nyrabia, artistiek directeur van IDFA, vertellen waarom zij samenwerken voor IDFA 2019

    Deze samenwerking tussen Jannet Vaessen, oprichter van WOMEN Inc. (een non-profitorganisatie die gericht is op gendergelijkheid in Nederland) en Orwa Nyrabia, artistiek directeur IDFA, verliep heel soepel en bevredigend. Maar misschien vraag je je af: ‘Wat hebben deze twee organisaties met elkaar gemeen?’ Dat zullen ze in dit interview nader toelichten.

    Waarom is het genderperspectief belangrijk?

    Orwa: “De kwestie van gender draait om rechtvaardigheid. Het is het 'waarom-kader' van dingen. Genderongelijkheid is op dit moment een van de duidelijkste, meest voor de hand liggende onrechtvaardigheden in de wereld. Het draait om de complexiteit van hoe negatieve connotaties en stereotypen verbonden zijn met gender. Dat is waarom het nu een belangrijk onderdeel van het beleid van IDFA is, waar we geen compromissen over sluiten.”

    Orwa is er sterk van overtuigd dat een eenvoudige propagandistische benadering niet zinvol is, omdat de werkelijkheid heel complex is. Film kan een genuanceerd beeld bieden. Film is een hulpmiddel om weerstand te bieden aan onze neiging naar een oppervlakkige analyse en een simplistische blik.

    WOMEN Inc. deelt deze filosofie en dat blijkt ook uit hun campagnes, die werken aan meer gendergelijkheid in de maatschappij. Jannet is het ermee eens dat films een geweldig medium zijn voor complexe kwesties zoals de loonkloof (vrouwen krijgen minder betaald dan mannen in dezelfde banen). “Iedereen heeft het erover, maar niemand doet er iets aan. Daarom vinden we het belangrijk om vrouwenkwesties zichtbaar te maken in een wereld waarin ze nog steeds niet gezien worden.”

    Vind je dat er een 'onbekende' vrouwelijke wereld is die nog steeds niet wordt gefilmd?

    Orwa: “Het gaat hier om keuzevrijheid. Het is belangrijk om films te hebben die de invalshoek en de benadering van een vrouw hebben, waarin de gedachten van vrouwen vertegenwoordigd zijn. Het is nog belangrijker om films te laten maken door vrouwen, in plaats van alleen films over vrouwen."

    Kun je een voorbeeld geven waarbij een film van een vrouw je een ander perspectief, invalshoek of onderwerp gaf?

    Orwa: “Dat is moeilijk, omdat ik vind dat het niet aan mij, als man, is om daar iets over te zeggen. Ik herinner mij dat toen mijn vrouw een feministische film had gemaakt, een vriend van mij na het zien ervan zei: 'Ik zie dat dit ook belangrijk is.' Hij bedoelde: naast oorlog en mensenrechten. Toen merkte ik dat die film hem een nieuw perspectief gaf.”

    Jannet: "Precies, daar ben ik het helemaal mee eens, want toen je zei dat die vriend zei ‘dit is ook belangrijk’, dacht ik als vrouw: 'Nee, het is niet óók belangrijk, maar gewoon belangrijk - punt!' Misschien bedenkt niet iedereen dat, waardoor iemand automatisch ‘ook’ eraan toevoegt, maar de film en de invalshoek ervan zijn waar het juist om gaat. We kunnen concluderen dat je ruimte maakt voor nieuwe perspectieven als je vrouwen films laat maken. Van tevoren weet je niet welk perspectief dat is, maar na zo'n opmerking zou je zeggen: 'Hé, dit is een nieuw perspectief'. We zouden het feit dat het vrouwelijke perspectief nog steeds niet de norm is, zoals blijkt uit die opmerking, kunnen zien als iets negatiefs. Maar ik zie het liever als een nieuwe mogelijkheid, een nieuw begin. Mijn utopie zou zijn dat zowel vrouwen als mannen kunnen slagen binnen en buiten de norm."

    Orwa, je zei dat ‘mannelijk filmmaken’ anders is dan ‘vrouwelijk filmmaken’. Hoe zou je dat verschil omschrijven?

    “Als publiek zijn we gewend om te zien wat ik macho filmmaken noem, dat sterk leunt op hoge emotionele pieken en vaak extravagante plot en structuur... Veel conflict, extreme actie en dynamiek. Sommigen geloven dat vrouwelijk filmmaken vaak persoonlijker is en de vertelstijl subtieler. Maar we weten dat er geen sjabloon bestaat voor mannelijk of vrouwelijk filmaken, we kunnen alleen algemeenheden beschrijven.” Jannet: “Het is heel stereotyperend om te zeggen dat er zoiets als typisch mannelijk en typisch vrouwelijk filmmaken bestaat. Ik noem het liever masculien en feminien filmmaken. Het mannelijk en vrouwelijk noemen nodigt uit tot stereotypen. Maar uiteindelijk hoop ik dat alle filmmakers diverse manieren zullen kiezen om de beste film te maken." Orwa:"Dat vind ik ook, en om dat voor elkaar te krijgen moeten we zowel het publiek – dat van oudsher het mannelijke perspectief te zien kreeg – als onszelf trainen om ook het feminien filmmaken te waarderen.”

    Jannet kreeg de kans om 5 documentaires te co-selecteren voor een speciale WOMEN Inc.-dag.

    Jannet: "Ik kreeg veel films te zien die ik erg goed vond, het was behoorlijk moeilijk om een selectie te maken." Jannet concludeerde dat ongeveer de helft van de films op de longlist veel vrouwelijke stereotypen laten zien. “Het vrouwelijke stereotype gaat over zorgen voor andere mensen, anderen ondersteunen, onzichtbaar zijn. Daarnaast gingen veel films over onderwerpen als familiezaken, wat een ander - zeer breed - stereotype is. Dat zijn niet de films die ik heb gekozen, omdat ze binnen de vrouwelijke stereotypen blijven."

    Jannet: "Het viel mij ook op dat een aantal continenten ondervertegenwoordigd zijn, zoals Afrika en Zuid-Amerika." Orwa: "Het is heel moeilijk om typische 'feministische films' uit die delen van de wereld te vinden, omdat de werkelijkheid daar heel complex is. Het is belangrijk om te erkennen dat typische westerse feministische onderwerpen zoals fat shaming kunnen worden gezien als luxeproblemen in delen van Latijns-Amerika of Afrika, waar de samenleving meer afhankelijk is van elkaar en er een algemeen gebrek is aan democratie en mensenrechten. Feministen uit het Noordwesten hebben een ander perspectief op maatschappelijke normen dan de rest van de wereld. En hier zit het probleem. De meeste vrouwelijke filmmakers in Zuid- of Latijns-Amerika en Afrika zijn sterk betrokken bij de sociaal-economische kwesties. Deze vrouwen maken feministische films, maar ze maken ook films die laten zien dat ze een organisch onderdeel van hun omgeving zijn. Daarom worden deze films in het Westen niet gezien als feministisch. Het feit dat vrouwelijke filmmakers de dringende levenskwesties in hun land aanpakken, is echter een feministische beweging op zich, ongeacht of het onderwerp van de film feminisme is of niet.”

    Bekijk de Wegwijzer van WOMEN Inc. hier.