Retrospectief Heddy Honigmann

    • Festival
    • 5 november 2014
    • Door Ronald Rovers

    In 2014 eert IDFA Heddy Honigmann met een retrospectief. In 2013 kreeg de Nederlandse, in Peru geboren filmmaker als tweede persoon ooit IDFA's Living Legend Award.

    Weinig filmmakers komen zo dichtbij als Heddy Honigmann. Tussen filmmaker en geportretteerde staan altijd obstakels: de camera zelf (dat onding dat mensen afleidt en doet verstijven), de verkeerde vragen die een interviewer kan stellen, de defensieve houding van mensen die het moeilijk vinden te praten over pijn en tegenslagen, het falende geheugen.

    Honigmann laat die obstakels verdwijnen door heel precies te kijken en luisteren. Je ziet het aan de blik van de camera, die altijd oog heeft voor sprekende details, en je hoort het aan de vragen die ze stelt. Altijd oprecht nieuwsgierig, altijd met respect. Maar je hoort het vooral aan de antwoorden die mensen geven. Er heerst rust aan de andere kant van de lens en je merkt dat mensen de camera vergeten, omdat ze de interviewer vertrouwen en omdat Honigmann ze meeneemt naar een andere plaats en tijd.

    Tijdmachines

    Het is 1993. Een taxichauffeur in Lima vertelt over een prachtige Italiaanse vrouw die jaren geleden naar Peru kwam. Ze bleek zijn grote liefde. Maar ze kon niet blijven en hij kon niet mee. Italië was te ver, te anders. Een krakend liedje op een oud cassettebandje is de enige tastbare herinnering en zelfs na tientallen jaren komen de tranen als hij het hoort. Even is hij weer bij haar en dansen ze zoals toen. En wij zitten voor even in die auto in Lima en voelen de eenzaamheid die hij al die jaren gevoeld moet hebben. Het is een scène uit Metaal en melancholie waarin Honigmann de toestand in haar geboorteland laat doorklinken in gesprekken met de taxichauffeurs van de stad, mannen en vrouwen die werkloos werden door de economische crisis en nu in barrels door Lima rijden in de hoop dat iemand geld heeft voor een rit.

    Het is niet Honigmanns doel per se, om dat specifieke te vinden. Maar ze zal er altijd naar vragen. Vaak is het muziek, zoals in Het ondergronds orkest, over de muzikanten in de Parijse metro, maar het kan ook een recept zijn, zoals in Food for Love – A Shtetl That's No Longer There. Of een gedicht, zoals in O amor natural. Creaties als tijdmachines.

    In Good Husband, Dear Son wijst een vader op het cement waarin zijn twee zoons hun namen schreven toen ze jong waren. Dat was tien jaar voor ze in 1992 vermoord werden door Serviërs. Net als bijna alle andere mannen van het moslimdorpje Ahatovici, net buiten Sarajevo. Lopend op het kerkhof moet hij aan bruiloften denken, vertelt hij, omdat hij zong op bijna alle bruiloften van de mannen die daar begraven liggen. Sinds die dag in 1992 heeft hij geen lied meer gezongen.

    Soms stopt dus zelfs de muziek, omdat de reis naar een te pijnlijke plek voert. Dan kijk je samen met Honigmann naar een leeg canvas, een ontbrekende herinnering, en klinkt de stilte. Waar droom je van, vraagt ze in El olvido aan Henry, een veertienjarige schoenenpoetser in Lima. Ik heb geen dromen, zegt hij. Heb je mooie herinneringen dan? Ook niet. Hij heeft helemaal geen herinneringen meer, vertelt hij. Geen licht meer in z’n ogen. Emoties uitgeschakeld, uit zelfverdediging. Honigmann maakt het onzichtbare zichtbaar, schreef The New York Times over de film. In haar eigen woorden is ze altijd op zoek naar de kracht van mensen om iedere dag weer wakker te worden en het leven tegemoet te treden. Een bijna banale, maar nijpende vraag, volgens de filmmaker. Wat haar films zo bijzonder maakt, is dat het haar eigenlijk altijd lukt om die kracht te vinden. Dat het bij Henry niet lukte, moet diepe indruk op haar hebben gemaakt.

    Sleutel

    Die plaats en tijd waar ze heen wil, is niet altijd een prettige plek. In Crazy spreekt ze met Nederlandse VN-militairen over wat ze tijdens hun missies hebben meegemaakt, waarmee ze de psychische naweeën probeert te laten zien. Het is een soort vervolg op 2 minuten stilte a.u.b., waarin mensen op 4 mei terugdenken aan de Tweede Wereldoorlog. Maar daar gebruikt ze vragen en stilte om mensen te laten praten. Voor Crazy laat ze de muziek het werk doen. Muziek als de sleutel van herinneringen. Een idee dat Honigmann misschien al wel tien jaar eerder kreeg, achterin die taxi in Lima, toen de chauffeur zachtjes meezong en terugdacht aan zijn Italiaanse geliefde. Ook in Crazy is het geen willekeurige muziek, maar zijn het nummers die voor de militairen persoonlijke betekenis hebben. Muziek die ze terugvoert naar een markt in Sarajevo waar granaten insloegen tussen winkelend publiek of naar een markt in Phnom Penh waar iemand een heel jong kind voor seksueel misbruik kreeg aangeboden. Terwijl ze luisteren, kijken wij naar hun gezichten. Honigmann hoeft maar een enkele vraag te stellen.

    Niet alleen in El olvido, in al haar films maakt Honigmann het onzichtbare zichtbaar. En niet alleen omdat ze met haar zoekende, geduldige camera herinneringen naar boven haalt die zichtbaar worden op die prachtige getekende gezichten, maar ook omdat het vaak de herinneringen zijn van mensen naar wie de geschiedenis niet luistert. Stemmen die verloren gaan in de maalstroom, de melancholische ondertonen van de wereld, stemmen die dankzij haar nog even niet vergeten worden.

    Gerelateerd

    In Memoriam: filmmaker Heddy Honigmann (70)

    • Nieuws
    • 24 mei 2022
    • De redactie

    Deze website maakt gebruik van cookies.

    Door het gebruik van cookies kunnen wij meten hoe onze site wordt gebruikt, hoe deze nog verder kan worden verbeterd en om de inhoud van online advertentie uitingen te personaliseren.

    Lees
     hier alles over ons cookiebeleid. Indien je kiest voor weigeren, plaatsen we alleen functionele en analytische cookies