We moeten in de spiegel durven kijken

De Iraanse Ali Eslami - winnaar van de IDFA DocLab Award for Digital Storytelling - maakte in 2014 voor het eerst kennis met virtual reality. 'Ik voelde me een schilder die perspectief ontdekt. Amazing!'

Zijn virtual-reality-installatie DeathTolls Experience is een langzame reis langs ettelijke lijkzakken, die van de ijskoude cijfers een beklijvende, fysiek benauwende belevenis maakt.

Eslami, voor het eerst buiten Iran, vertelt over zijn plezier in de digitale wereld. 'Er zijn geen regels, geen hiërarchie, je kunt alles zelf leren.' De 25-jarige Eslami was een fanatiek gamer en leerde zichzelf 3D-animaties maken. Daarna volgde datavisualisatie: 'Hoe kun je cijfers zó presenteren dat het echt binnenkomt?' Hij was benieuwd of dat kon met de dodentallen die dagelijks het nieuws overspoelen. Waarom? Grijnzend: 'Zomaar. Ik was gewoon nieuwsgierig.'

Hij zocht cijfers op van slachtoffers van recente aanslagen in Europa, van omgekomen vluchtelingen en van doden na vier jaar oorlog in Syrië: 'Meer dan 300.000 gewone burgers, een niet voor te stellen aantal.'

​Drie werelden

In 2014 had hij kennisgemaakt met virtual reality (VR). 'Ik voelde me een schilder die perspectief ontdekt. Amazing!' Pas vorig jaar kreeg hij de beschikking over een VR-headset en kon hij zijn modellen testen. Voor een minimale verhaallijn creëerde hij drie werelden, waar de bezoeker vanuit de straten van Europa via de Middellandse zee steeds verder naar steeds grotere aantallen doden reist.

Dat zijn project zo'n impact heeft, komt deels door een paar 'trucjes'; zo sta je aan het begin achter dezelfde gordijnen waar je als bezoeker ook echt achter staat. 'De eerste seconden van VR zijn vaak verwarrend, je belandt abrupt in een andere wereld. De illusie dat je nog op dezelfde plek bent, maakt de virtuele werelden echter. Daarnaast zijn de details en het polijsten van het beeld cruciaal.'

Hij wilde de beleving niet verstoren met cijfers of een voice-over uitleg. 'De getallen staan op een bord in de expositieruimte. Bezoekers schenken daar geen aandacht aan, pas na afloop blijven ze staan om de cijfers tot zich door te laten dringen.'

Eslami is kritisch over de ongelijkwaardige aandacht voor dodentallen. 'Een dag na de aanslagen in Parijs gebeurde hetzelfde in Beiroet, maar niemand op Facebook veranderde zijn profielfoto in de vlag van Libanon.' Maar het moet gezien worden, 'als we een collectief van mensen willen zijn, moeten we in de spiegel durven kijken en de sporen van ons gedrag onder ogen zien'.

DeathTolls Experience

  • Ali Eslami
  • 2016

Een virtuele reis van de vluchtelingencrisis in Europa naar het bloedbad in Syri, die de droge data-realiteit van het nieuws in een emotioneel perspectief plaatst.