'Mensen zouden hun eigen ervaring moeten vertrouwen'

In het DocLab-programma ‘Uncharted Rituals’ sluit het werk van hoofdgast Jonathan Harris, vermaard multimediakunstenaar maar inmiddels offline, perfect aan op de analoge en digitale verkenningen van het Britse duo Anagram, Amy Rose (op de foto links) en May Abdalla.

Voor Jonathan Harris vormen het retrospectief en de Top 10 die hij samenstelde min of meer een afscheid. De Amerikaanse multimediakunstenaar en hoofdgast van het festival is offline gegaan en werkt nu met aardse materialen op de ouderlijke boerderij in Vermont. Met een serie persoonlijke rituelen probeert hij ‘het negatieve potentieel’ van die plek te verdrijven. Wat wil zeggen: een familiegeschiedenis van alcoholisme en depressie.

Werk van Amy Rose en May Abdalla van het Britse duo Anagram is, net als dat van Harris, te zien in het DocLab-programma ‘Uncharted Rituals’. Ooit werkten ze als documentairemakers, maar hun achtergrond is veel breder. Rose heeft jarenlange ervaring met wide games (buitenspelen voor een grote groep mensen) en Abdalla was al een tijd bezig met online interactie. Die elementen combineren ze in hun nieuwe werk met persoonlijke verhalen en onderzoeken naar de grenzen en aard van onze perceptie.

Nepnieuws

RR: “De Amerikaanse stand-up-legende Dave Chappelle had dit jaar een show die The Age of Spin heet. Dit is een tijd, zegt Chappelle, waarin mensen geen flauw idee hebben wat ze zien als ze via de media informatie binnen krijgen. Herkennen jullie dat beeld?”

JH: “Je verwijst naar de kneedbaarheid van onze perceptie?”

RR: “En nepnieuws.”

AR: “Ik herken dat wel. Maar klopt het ook? Want het idee dat we vroeger wél wisten waar we naar keken, dat we een soort perfecte relatie met de waarheid hadden, is onzin.”

JH: “Het is verleidelijk om deze tijd te zien als een eindtijd. Ik zie de hele kwestie rond nepnieuws als een stap weg van de mythe dat zich daarbuiten een objectieve wereld bevindt. Het heeft de rol van de kijker en perceptie weer centraal gesteld, die lange tijd geen rol heeft gespeeld in het openbare debat in onze westerse cultuur. Via de perverse omweg van nepnieuws en Trump zijn we die les opnieuw aan het leren.”

Vechten

RR: “We hoeven het niet over klimaatverandering te hebben, maar niet alles is relatief toch? Nepnieuws trekt ook in twijfel wat vaststond. Daarin schuilt een risico.”

AR: “Je bedoelt twijfel zaaien als politiek instrument?”

RR: “Is dat niet ook waar jullie installatie I Swear to Tell the Truth over gaat, die hier op het festival te zien is?”

MA: “Onder meer. Maar het onderzoeken van de grenzen van waarheid en perceptie moet niet leiden tot een soort handen-in-de-lucht, dan geven we alles maar op. Daar schuilt een vreemd soort apathie in.”

MA: “Een belangrijk deel van I Swear to Tell the Truth is de lens richten op hoe je als individu je eigen ervaring en vooringenomenheid meebrengt naar elk beeld dat je tot je neemt. In massamedia is geen plaats voor zelfreflectie. Er zal nooit een krantenkop zijn die vraagt: wat moeten we hier volgens jou schrijven? Dus als je als individu over klimaatverandering praat, heb je het daar dan echt over of gebruik je het onderwerp om het over jezelf te hebben? Hoe kun je onderscheid maken tussen waar je over praat en waar je het echt over hebt?”

AR: “Vechten we omdat we ruzie hebben …”

MA: “… of omdat we te veel van elkaar houden en ik bang ben dat je me verlaat?”

JH: “Ik moet denken aan jullie installatie Door into the Dark die ik een paar jaar terug zag in New York. Wat die me leerde, was dat ik mijn eigen perceptie moest vertrouwen maar óók dat die perceptie relatief is.”

AR: “Shit, hahaha, we hebben onszelf gewoon herhaald met deze nieuwe show.”

MA: “In I Swear to Tell the Truth nemen we Syrië als voorbeeld. We onderzoeken hoe mensen zich verhouden tot het nieuws over Syrië, zeven jaar na het begin van het conflict. Veel mensen hebben de neiging te denken dat ze niet genoeg weten om te kunnen oordelen.”

AR: “We gebruiken vaak twijfel of een gevoel van verwarring om mensen erop te wijzen dat die soms als excuus dienen om je ergens niet bij betrokken te voelen. Er schuilt ook een politieke dynamiek in dat proces. Jezelf kunnen verexcuseren, een gebrek aan kennis gebruiken als een soort aflaat. Uiteindelijk trekken mensen zich dan terug uit de samenleving.”

MA: “En we hopen dat mensen zichzelf de vraag stellen: is jouw gevoel van verwarring misschien het effect van iemands strategie?”

AR: “Jouw werk in Network Effect was voor ons een inspiratie.”

JH: “Met de verwarring die ik daarin zaaide wilde ik mensen zich laten realiseren dat ze op de verkeerde plek naar antwoorden zochten. Mensen denken dat zich ergens, in alle informatie die daarbuiten beschikbaar is, een of andere grote waarheid schuilhoudt die hen kan bevrijden van alle twijfel. Maar dat is niet zo.”

AR: “Waar moeten mensen dan zoeken?”

JH: “Mensen zouden hun eigen ervaring moeten vertrouwen. Naar de realiteit van je eigen leven kijken. Op je innerlijke kompas vertrouwen.”

RR: “Wat misschien nog niet iedereen weet, is dat Jonathan Harris inmiddels offline is na zo lang de digitale werkelijkheid te hebben verkend.”

JH: “Omdat ik het gevoel kreeg dat ik met internet een grens had bereikt. Die oppervlakkigheid begon me te frustreren. Vier jaar lang heb ik nauwelijks iets geproduceerd. Uiteindelijk besloot ik New York te verlaten en terug te gaan naar mijn ouderlijk huis in Vermont. Mijn moeder was al langere tijd ziek en stierf op de dag dat ik arriveerde. Samen met mijn zus erfde ik de boerderij. Ik had het idee dat het leven me een nieuwe kant op stuurde. Ik begon te werken aan een serie rituelen waarmee ik het negatieve potentieel van het land wilde verdrijven, dat wil zeggen een familiegeschiedenis van alcoholisme en depressie.”

RR: “Beschouw je het als toeval dat het leven je die kant op stuurde?”

JH: “Ik beschouw het als het lot dat zich ontvouwde.”

Zingen

RR: “Jonathan, je koos Powers of Ten van Charles en Ray Earnes in je Top 10. Dat relativeert het idee van mensen dat ze het centrum van het universum zijn. Amy en May, in W/O/R/K – ook hier op IDFA – spelen jullie ook met de plek van het individu in een groter geheel. Wat willen jullie daarmee laten zien?”

MA: “Hoe lang heb je?”

AR: “We waren benieuwd naar de dynamiek die ontstaat als je mensen samen iets leuks laat doen. Wat resoneert? Welke gevoelens en herinneringen roept dat op? Veel bedrijven doen alsof ze saamhorigheid stimuleren. Maar daarin schuilt iets hols. Want het heeft niet echt met jou te maken, het draait om winst. Nooit om echte gevoelens. Bedrijven spinnen het en doen alsof ze willen dat jij je creatieve potentieel ontwikkelt. Maar ze willen je leegzuigen om de machine zo snel mogelijk te laten lopen. In W/O/R/K hopen we dat mensen dat conflict tussen groepsgedrag en echte gevoelens ervaren.”

JR: “Waarom laten jullie mensen zingen?”

MA: “We hebben al eerder gewerkt met het principe van harmonie. Er gebeurt iets als mensen via hun stem een harmonie vinden met een ander mens. Ik denk dat het ons gaat om de vraag: hoe kan het collectief zichtbaar groter zijn dan de som der delen?”

Foto's: 31pictures.nl

W/O/R/K

  • Anagram, The Smartphone Orchestra
  • 2017

Ervaar de macht van een radertje in een prachtige machine in deze wonderlijke collectieve experience.

Jonathan Harris, eerste internetkunstenaar die Top10 samenstelt

  • Festival
  • 21 september 2017

Vandaag in de IDFA Daily

  • Overig
  • 26 november 2017

Samen zingen bij opening DocLab

  • Festival
  • 17 november 2017

Jonathan Harris: ‘Het leven is het ultieme medium’

  • Festival
  • 18 november 2017

IDFA 2017 in woord

  • Overig
  • 30 november 2017

DocLab: Uncharted Rituals

Jonathan Harris Retrospective

Jonathan Harris' Top 10