Een microfoon aan een bezemsteel werkt ook prima

    • Festival
    • 16 november 2017
    • Door Maricke Nieuwdorp

    Het belangrijkste bij het maken van een documentaire? “Je allereerst afvragen wat je eigenlijk weten wilt.” Jessica Gorter (The Red Soul / De rode ziel) werd geïnterviewd voor Filmmaker Talk. Schrijver en regisseur Peter Delpeut ondervroeg Gorter over haar films, hoe ze te werk gaat en wat een goed verhaal, tja, ziel geeft.

    Jessica Gorter (1969) maakte diverse documentaires met verhalen over Rusland. Haar aanvankelijke interesse in het land viel, zo vertelt ze voor de volle zaal in de Brakke Grond, ongeveer samen met de periode na de val van de muur, haar eigen volwassenwording en de liefde voor de grote literaire Russen. Ze was simpelweg benieuwd naar dat land in transitie. En hoe meer ze over de geschiedenis en de mensen te weten kwam, hoe nieuwsgieriger ze naar Rusland werd.

    Het publiek in de – toepasselijk – Rode Zaal blijkt bijna volledig te bestaan uit studenten van de Nederlandse Film en Televisie Academie. Zodoende maakt moderator Peter Delpeut van de gelegenheid gebruik om hen middels de invalshoeken van zijn vragen wat extra’s uit de praktijk mee te geven. Gorter werpt al snel enkele heilige huisjes om: maar één uur achter elkaar interviewen omdat het je geïnterviewden anders te veel wordt? Onzin: ”Soms geven mensen je pas na twee uur wat je nodig hebt. Of al na vijf minuten. Of helemaal niet – dat wordt dan onderdeel van het verhaal dat je vertelt.” De praktijk blijkt sowieso weerbarstiger dan die van de schoolbanken. Zo had Gorter na haar afstuderen in 1994 geen idee hoe ze aan subsidie moest komen en bleek ook het gebrek aan topapparatuur of een grote crew haar er niet van te weerhouden om een mooie film te maken. Voor Ferryman across the Volga (1998) trok Gorter er bijvoorbeeld op uit met een simpele dv-camera en haar broer als geluidsman. Zonder boom bovendien, maar met een microfoon aan een bezemsteel bevestigd. Bleek prima te werken. 

    Stalin

    De basisvraag blijft altijd staan, maar ze werkt per film verschillend. Na vertoning van een fragment van Piter (2004), een portret van het veranderende Sint Petersburg van communistische stad naar kapitalistische maatschappij, legt ze uit dat ze vrijwel zonder voorinterviews naar protagonisten op zoek ging. Zij en haar broer vonden de verhalen door in taxi’s te stappen, mensen te leren kennen en die on the spot te volgen. Daarna vaak meerdere dagen. Voor 900 dagen (2011) koos Gorter juist voor een strategie met research als rode draad. Ze schreef een uitgebreid script, deed voorgesprekken en dacht alvast na over het praktisch in beeld brengen van een scène. Zo legt ze uit dat het schilderij dat het vrouwtje uit de clip uit een kast tevoorschijn haalt, eigenlijk op zolder lag. Is dat ingrijpen in de werkelijkheid? Wat Gorter betreft nauwelijks: het bejaarde vrouwtje had die trap amper op gekund en haar verhaal blijft overeind. Net zoals de echte emoties en haar eigen tempo.

    Het laatste fragment, van The Red Soul / De rode ziel, toont hoe steeds meer Russen nostalgische gevoelens over Stalin koesteren. Ondanks de trauma’s die zij tijdens zijn bewind mogelijk opliepen. Die geschiedenis blijft een pijnlijke. Kon Gorter, als buitenstaander, andere vragen stellen? “Ik waarschuw iedereen van te voren dat ik als Nederlander misschien ‘direct’ ben en dat ze moeten laten weten als ik te ver ga.” In de praktijk doen de meesten dat doorgaans niet.

    Zou Gorter de films die ze in Rusland maakte ook in Nederland kunnen realiseren? Ze denkt even na, aarzelt, maar antwoordt dan bevestigend. Ze stelt dat de armoede in Rusland van een heel ander niveau is. En het temperament van de inwoners is van een ander niveau dan dat van de nuchtere Nederlander. “Maar wie langer de tijd neemt, kan ook hier zulke films maken.” Films vol emotie, die eerlijk zijn en in het tempo dat de protagonist of diens verhaal vraagt, zo concludeert Delpeut. 

    Gerelateerd

    IDFA 2017 in woord

    • Overig
    • 30 november 2017
    • De redactie

    Deze website maakt gebruik van cookies.

    Door het gebruik van cookies kunnen wij meten hoe onze site wordt gebruikt, hoe deze nog verder kan worden verbeterd en om de inhoud van online advertentie uitingen te personaliseren.

    Lees
     hier alles over ons cookiebeleid. Indien je kiest voor weigeren, plaatsen we alleen functionele en analytische cookies