‘De bioscoop is een ritueel geworden’

    • Festival
    • 24 november 2017
    • Door Veerle Corstens

    Een ontmoeting van winnaars. Regisseur Mila Turajlic won met The Other Side of Everything de prijs voor de beste lange documentaire; regisseurs Martin Benchimol en Pablo Aparo maakten met The Dread de beste documentaire tussen de 40 en 70 minuten.

    Jullie kennen elkaars film nog niet. Vertel.

    Mila Turajlic: “In mijn huis in Belgrado zijn in 1935 twee deuren op slot gegaan en nooit meer geopend. Uitleggen waarom betekent uitleggen hoe het communisme in Joegoslavië omver is geworpen en hoe wij in 2000 een revolutie hadden waar niemand iets vanaf weet. Mijn moeder is de hoofdpersoon van de documentaire. Zij was destijds activiste en is meegekomen naar Amsterdam. In Servië is zij gewend aan haar bekendheid, maar ook hier worden we voortdurend aangeklampt op straat.”

    Martin Benchimol: “Ik wil mijn moeder ook hier, dat lijkt me echt leuk!”

    MT: “Tijdens de Q&A werd haar gevraagd of ze vond dat haar dochter nu genoeg had gedaan voor haar land, maar het antwoord was duidelijk nee. Ik heb volgens haar een leuke film gemaakt, maar zou nog veel activistischer moeten zijn. Zo, dat is mijn verhaal. Nu mogen jullie.”

    MB: “Onze film gaat over thuisgenezers in een klein Argentijns dorp. De bewoners gebruiken geen medicijnen, maar een kikker om kiespijn te genezen en een touwtjestechniek waarmee buikpijn kan worden opgelost. Er is ook een speciale ziekte genaamd Espanto, waarvoor geen behandeling bestaat. Alleen van een speciale genezer een dorp verderop.”

    MT: “Hoe vonden jullie die plek?” 

    Pablo Aparo: “We hoorden over de genezer toen we onze eerste film maakten over mensen die aan een rivier daar in de buurt wonen. Ik had zelf een gekke uitslag en ben ook genezen door de aanraking met een kikker. Ik weet natuurlijk niet of dat is wat werkte, maar mijn uitslag was wel weg.”

    MT: “En laat jullie film zien of die genezing echt werkt?”

    PA: “We maakten een film over geloof en niet over wat waar is. Dat mag jij als kijker zelf beslissen.” 

    Is jullie film een mockumentary?

    PA: “Dat wordt vaak gevraagd, maar het antwoord is nee. We hebben heus wel eens een scène opnieuw geschoten of een hoofdpersoon z’n verhaal opnieuw laten vertellen, maar het zijn allemaal echt hun verhalen.”

    MB: “Het maakt wat mij betreft ook niet uit of het echt is of niet. Deze film gaat over geloven; deze mensen geloven in hun genezing. Of de kijker het gelooft of niet is ieders eigen keuze.”

    Hoe weet je wanneer je een verhaal te pakken hebt waarover je een lange documentaire wil en kan maken?

    MT: “Het klinkt misschien een beetje flauw, maar een film vindt míj. Plotseling laat een verhaal me niet meer los; ik kan er niet meer van slapen zolang ik er niet mee aan de slag ga. Het wonderlijke bij The Other Side of Everything was dat ik tot mijn 27ste geen idee had dat het raar was dat er een deur in mijn huis permanent gesloten was. Pas toen vrienden bij mij thuis kwamen en vroegen naar de rest van het appartement kreeg ik door dat hier een enorm verhaal in zat.” 

    En wanneer wisten jullie wie je hoofdpersoon moest zijn?

    MT: “Dat wist ik pas in de montage. Pas toen ik al mijn materiaal zag, besefte ik dat mijn moeder de protagonist was. Ik hou totaal niet van films over moeder-dochterrelaties, omdat het altijd een therapeutische sessie wordt. Maar gelukkig hadden we geen onverwerkte trauma’s: in het eerste deel vraag ik mijn moeder naar haar politieke engagement en haar drang zich uit te spreken, zelfs als ze daarmee haar baan verliest. In het tweede deel gaat zij juist aan mij vragen of mijn generatie niet eens aan de beurt is om revolutie te voeren. De balans van de macht verschuift gedurende de film.”

    PA: “Wij dachten dat de genezer Jorge onze hoofdpersoon was, maar het bleek het dorp te zijn.”

    MB: “Het hele dorp is in de ban van het geloof en dat is ons onderwerp.”

    En dan komt het moment dat je je film aan het publiek laat zien. Is dat moeilijk?

    PA: “We zijn in totaal vijf jaar bezig geweest met deze film en de vertoning maakt de cirkel rond. Bij de screening op IDFA zijn we naar binnen gesneakt om te voelen wat bezoekers ervan vonden.”

    MT: “Dat is belangrijk. Een film kijken is een gedeelde ervaring; het gaat niet alleen om het kijken, maar om het gevoel. Als je in de zaal bent, voel je de energie van het publiek.”

    PA: “Je kan voelen of mensen bewegen, hard of zacht ademen, van houding veranderen. Als iemand naar de wc gaat of op zijn telefoon kijkt, weet je genoeg.”

    MB: “Er zitten oncomfortabele momenten in onze film en dan voel je mensen hun adem inhouden. Op het moment dat onze hoofdpersoon Jorge voor het eerst in beeld kwam, was de hele zaal muisstil. Dat was gaaf.”

    PA: “Nu mensen video’s en films op alle mogelijke apparaten kunnen bekijken, is de bioscoop een ritueel geworden.”

    MT: “Ja, dat is echt precies het juiste woord, het is een ritueel. Mensen zitten samen in het donker en delen een ervaring.”

    PA: “Als mensen zelfs op een regenachtige zondag een film in de bioscoop komen kijken in plaats van thuis achter Netflix te zitten, dan moet dat wel vanwege die ervaring zijn.”

    MT: “Ik had een kleine bioscoop afgehuurd in Belgrado, om de film als eerste te laten zien aan de vijftien mensen die in mijn film voorkomen. Ik had nog nooit een film gemaakt die zo over mijn eigen familie gaat en denk ook niet dat ik dat ooit nog zal doen. Ik vond het vooral moeilijk te accepteren dat je zoveel jaren geschiedenis in anderhalf uur film stopt. Ik was tien jaar geleden al begonnen met filmen, maar halverwege gestopt om een andere film te maken. Ik denk dat ik toen nog niet volwassen genoeg was.” 

    Met wat voor gevoel of gedachte hopen jullie dat het publiek naar buiten loopt? 

    Diepe stilte.

    MT: “In de eindscène confronteert mijn moeder me: ze vindt dat het nu tijd is voor mijn generatie om zich uit te spreken en te vechten voor democratie. Ze kijkt recht in de camera; ik hoorde van bezoekers dat ze het gevoel hadden dat zij direct tegen hen sprak. Die roep om actie is wat ik wil dat blijft hangen.”

    PA: “Gisteren sprak ik na de vertoning van onze film met iemand die uit een dorpje in Zuid-Spanje kwam en niet wist of ze moest lachen of niet, omdat ze zoveel herkende. Sommige karakters kunnen zo uit haar dorp komen. Dan werkt de film voor mij; als mensen niet weten of het nou grappig is of niet.”

    MB: “Ik hoop dat onze film mensen aan het denken zet over wat je gelooft of niet. Je moet altijd heroverwegen wat je denkt.”

    MT: “Altijd! Dat is het idee van kunst. Een verbreding van je blik bieden. Deuren openen in de hoofden van mensen.” 

    Gerelateerd

    En de winnaars zijn...

    • Festival
    • 22 november 2017
    • De redactie

    IDFA 2017 in woord

    • Overig
    • 30 november 2017
    • De redactie

    Deze website maakt gebruik van cookies.

    Door het gebruik van cookies kunnen wij meten hoe onze site wordt gebruikt, hoe deze nog verder kan worden verbeterd en om de inhoud van online advertentie uitingen te personaliseren.

    Lees
     hier alles over ons cookiebeleid. Indien je kiest voor weigeren, plaatsen we alleen functionele en analytische cookies