EICTV x IDFA: Herinneringen aan de toekomst, voortekenen uit het verleden

    De Escuela Internacional de Cine y TV van San Antonio de los Baños, Cuba (EICTV), opgericht door onder anderen schrijver Gabriël Garcia Marquez, is één van de beroemdste filmscholen van Latijns-Amerika. Maar liefst twaalf films van de academie maakten de afgelopen jaren deel uit van IDFA’s studentencompetitie. Uit deze korte documentaires blijkt de scherpe blik van hun makers: een groep jongeren met een zeer diverse geografische en sociale achtergrond, die allemaal hebben gekozen voor een bijzondere school op het Cubaanse platteland. De opleiding is een vruchtbare grond gebleken voor zowel de ontwikkeling van de studenten als de creatie van buitengewone films. Temidden van deze wereldwijde gezondheidscrisis willen we eraan herinneren dat het opleiden van kritische filmmakers belangrijker is dan ooit. Oud-student Juliana Fanjul vertelt over haar herinneringen aan de school en haar visie voor de toekomst.

    Onder normale omstandigheden zou vandaag bij de EICTV in het teken hebben gestaan van de laatste voorbereidingen voor het afstuderen van de 43 studenten van de 27e lichting. Op de campus zou de “Plaza Za” - vernoemd naar de beroemde Italiaans scenarist Cesare Zavattini - nu versierd moeten worden met de tientallen vlaggen van de diverse landen van herkomst van de studenten. Na de diploma-uitreiking zouden de kersverse filmmakers elkaar tegen deze kleurrijke achtergrond hebben omhelsd voor een laatste, emotionele groepsfoto. Zoals de rest van de wereld leven de afstudeerders echter in een bijzondere tijd. De foto is dus heel anders geworden dan in voorgaande jaren.

    Want het molecuul dat de wereld al maanden in zijn greep houdt, vond ook zijn weg naar onze afgelegen school. Toen een student positief werd getest op COVID-19 ging de hele campus in lockdown, en moest – in de woorden van decaan Jerónimo Labrada - “de voet van het gaspedaal gehaald worden”. Zoals op de meeste scholen werden de lessen stilgelegd, maar niet de liefde voor film. Ook in volledige opsluiting namen studenten nog de camera ter hand, resulterend in mooie en krachtige verslagen van de dagen in quarantaine. De korte films Fire, [Space] en Soul Box zijn daarvan een voorbeeld. Zo ook de fotoserie Chronicles of the Nasobuco, van Nicolás Ordóñez, hoofd communicatie van EICTV.

    De solidariteit van het Cubaanse volk in crisistijden is geen mythe, net als de grote bekwaamheid van hun artsen. Dankzij de onvoorwaardelijke toewijding van de werknemers en de discipline van de studenten vond de school creatieve oplossingen om in het levensonderhoud van de gehele gemeenschap te kunnen blijven voorzien, werd de verspreiding van het virus een halt toegeroepen en werd alles op alles gezet om buitenlandse studenten naar huis te kunnen laten terugkeren.

    De huidige situatie is ingewikkeld. Nu overal ter wereld de bioscopen gesloten zijn, de luchtvaart stil ligt, de werkloosheid blijft oplopen en een wereldwijde recessie op de loer ligt vragen velen zich af wat de toekomst in petto heeft voor EICTV en zijn studenten.

    In onzekere tijden kan wijze raad van oudere generaties hoop geven. Helaas overleed een paar dagen voor de eerste besmetting op de campus echter Senobio Faget, door de studenten liefkozend “Puri” genoemd, en tot voor kort hoofd van de documentaire-afdeling. Gedreven door een sterk verlangen om hem nog één keer te spreken, maakte ik de korte film Yunfa. Hoewel onze toekomst onzeker is geloof ik dat het stoïcisme dat Puri altijd kenmerkte precies is wat we vandaag nodig hebben.

    Net als veel andere kopstukken van EICTV begon Puri in de jaren ‘60 als docent op de Sierra Maestra. Ook ging hij veel op reis, en heeft hij Cubaanse verhalen tot prachtige, prijswinnende documentaires gesmeed. Hij leidde de documentaire-afdeling meer dan 15 jaar met hart en ziel. De documentaires uit dit retrospectief zijn we dan ook voor een groot deel aan hem verschuldigd. Want Puri zorgde niet alleen voor grondige selectie van de beste kandidaten; hij geloofde heilig in het talent van zijn studenten, en stimuleerde ze om risicovolle maar artistiek interessante paden te bewandelen. Het werk van Puri en zijn team droegen bij aan de unieke aard van de producties van deze “EICTVianen”, die de interesse wekten van menig internationaal programmeur. Zo heeft EICTV naamsbekendheid vergaard en is het uitgegroeid tot een onbetwist synoniem voor uitmuntendheid. Goed ook om op te merken is dat de laatste winnaar van IDFA’s Feature-Lentgh competitie, In a Whisper, geregisseerd is door Heidi Hassan en Patricia Pérez, beiden alumni van de instelling. 

    Ondanks de moeilijke tijd waardoor EICTV is getroffen erkennen wij als afgestudeerden dat we veel te danken hebben aan  onze school, en zullen we ons in blijven zetten voor vernieuwing. We hebben in onze geschiedenis al allerlei meteorologische, economische, politieke en persoonlijke moeilijkheden te verduren gehad en hebben altijd weer manieren bedacht om vooruit te kunnen. Wat ons op dit moment met hoop vervult, is dat honderden jongeren zich onlangs aanmeldden voor de nieuwe lichting, die van start mag gaan zodra de situatie het toelaat. Er is niemand die zijn kandidatuur heeft ingetrokken vanwege de pandemie. Onze school heeft daarnaast al veel steunbetuigingen ontvangen. Het is een eer dat IDFA ons - via programmeur Raúl Niño Zambrano - een warm hart toedraagt en de waarde van ons werk erkent.

    Het EICTV-retrospectief bevat vrije, poëtische werken: er is bijvoorbeeld het verhaal van een krankzinnige treinreis als metafoor voor de Cubaanse natie, of dat van een eenzame man dat door een immense dam zeilt en langzaam maar zeker verdwijnt.

    Er zijn ook beelden die choqueren, zoals een opeenvolging van pijnvolle close-ups van het vrouwelijk lichaam dat woord blootgesteld aan marteling in de naam van een schoonheidsideaal; of krachtige portretten van oudere vrouwen die hun nog open, emotionele wonden met ons delen.

    De films van EICTV nemen je mee naar de speelse wereld van kinderen aan de kust, wiens levendige verbeelding in schril contrast staat met hun fysieke omgeving. Of naar een klein, magisch circus, waar de toeschouwers onverhoeds onderdeel worden van het spektakel.

    Ook vind je in het retrospectief stukjes geschiedschrijving, zoals een twaalf minuten durend shot gefilmd op de dag van de begrafenis van Fidel Castro, of beelden van een oud boerenechtpaar dat getuige is van de verkiezing van een nieuwe president.

    Lichting 27 moest eerder naar huis dan gehoopt, en zonder alle films die ze nog wilden maken. Maar op hun afwijkende groepsfoto, met mondkapjes en op afstand, bespeur je toch brede glimlachen. Iemand zei over de foto: “Van een afstandje gezien is het veruit de leukste afstudeerfoto.”

    De EICTV is springlevend. We zijn een hechte gemeenschap die inmiddels de mijlpaal van 1000 alumni heeft bereikt, en die nauw met elkaar in contact blijft; omdat we om elkaar geven en voor elkaar zorgen; omdat Cubanen als Puri ons geleerd hebben om weerstand te bieden en om met elkaar te delen.  Want, zoals Alfonso Reyes schreef: “Samen weten we alles”. En we zullen deze ruimte, onze vrijheid, blijven verdedigen.  

    Samen met EICTV heeft IDFA 12 films van de academie gekozen die de afgelopen paar jaar deel uitmaakten van IDFA's studentencompetitie. Bekijk de films hier gratis.