Nuchtere levenswijsheden van Jari Litmanen

    Oud-Ajacied Jari Litmanen keerde even terug op het vertrouwde honk, omdat portretfilm The King op IDFA te zien is. De één-tweetjes met voormalig teamgenoot Ronald de Boer gaan de sierlijke schaduwspits nog even gemakkelijk af. 'Ik leerde eerder voetballen dan lopen.'

    Scoren is voor de steeds legendarischer wordende Finse voetballer Jari Litmanen nog steeds geen probleem. Bij het uitgebreide nagesprek, na afloop van de première van The King – Jari Litmanen, krijgt hij met zijn typische, ingetogen humor de lachers snel op zijn hand. Wanneer hij met uitgestreken gezicht beweert dat hij van de film niets verwachtte, bijvoorbeeld. Of wanneer hij over zijn knieoperaties van het afgelopen jaar vertelt dat hij die onderging om tijd te maken voor de documentaire. Hij komt zelfs even helemaal los, als hij vertelt over hoe hij als baby een groot deel van de tijd doorbracht in kleedkamers en toerbussen van zijn voetballende ouders. 'Mijn moeder gaf me in de rust de fles. Of de borst, dat weet ik niet meer.'

    ​Niet erg snel

    Ronald de Boer, die net als Litmanen deel uitmaakte van het succesvolle Ajax-team dat in 1995 de Champions League won, herinnert zich dat hij in eerste instantie niet helemaal overtuigd was van Litmanens kwaliteiten. 'Zoals Louis van Gaal zegt: hij was niet erg snel.' Maar volgens De Boer vond Litmanen al snel zijn plek. 'Hij had de gave om altijd op het goede moment op de goede plek te staan. En het belangrijkste is dat hij speelt met zijn hoofd, zoals we dat doen bij Ajax. Daar is hij een meester in.'

    Tv-presentator Frits Barend houdt de sympathieke ex-Ajacied voor dat zijn keuze voor voetbal (Litmanen speelde tot zijn veertiende zowel voetbal als ijshockey) niet voor de hand lag. 'In ijshockey is Finland heel goed. Dan had je misschien wel Europese of wereldtitels gehaald.' Litmanen beaamt dat ijshockey, als Finse volkssport nummer een, gangbaarder is. 'Maar mijn hart lag nu eenmaal meer bij voetbal. Sommige ijshockeyspelers vinden trouwens nog steeds dat ik een verkeerde keuze heb gemaakt.'

    Jari Litmanen (l) en Ronald de Boer.  (Foto: 31pictures.nl)

    Stretchen

    Litmanens 'verkeerde' keuze bracht hem in elk geval naar Amsterdam. Zijn Ajax-jaren vormden, zoals in de documentaire blijkt, de mooiste periode in zijn door blessures getekende voetballoopbaan. Zijn komst staat Ronald de Boer nog goed voor de geest. 'We moesten in het begin natuurlijk wel om hem lachen, omdat hij altijd aan het stretchen was. Vooral Sonny Silooy en Peter van Vossen maakten veel grapjes. Jari en ik waren stiller. Maar ja, naarmate je ouder wordt, wordt je zekerder. En grappiger natuurlijk.' Volgens Litmanen was hij vanaf de eerste dag gelukkig bij Ajax, ondanks, of dankzij zijn nieuwe collega's. 'Ik zat altijd naast Silooy in de kleedkamer. Na twee weken zei hij: "zo, vanaf morgen praat ik alleen nog maar Nederlands tegen je." Dat was zijn manier om me te helpen aanpassen.'

    Barend informeert ook nog even naar Litmanens contact met Zlatan Ibrahimovic, met wie hij bij zijn tweede, minder gelukkige periode bij Ajax, samenspeelde. 'We hadden nooit problemen', beweert Litmanen, met licht naar boven neigende mondhoeken. 'Of oké, een paar. Tegenpolen trekken elkaar aan. Ik was als een grote broer voor hem. Hij vertrouwde me, dat was de basis voor onze relatie.'

    Trainer

    Een in Ajax-shirt gehulde fan wil weten of Litmanen de ambitie heeft om trainer te worden. En dan natuurlijk het liefst in Amsterdam. Hij antwoordt diplomatiek dat hij niet vooruit plant. 'Ik kijk vooral naar vandaag en misschien een beetje naar morgen. Daarom duurde het zo lang voordat ik aan de film wilde meewerken. Ik kijk liever niet te veel terug. Trainerschap is een logische volgende stap, maar ik kan volgend seizoen misschien ook nog gewoon voetballen.' Barend haakt daarop in met de vraag of hij met de dit weekend bloedeloos afgewerkte wedstrijd Ajax-VVV had kunnen meespelen. 'Je bent toch fit?' 'Ja, ik ben fit', lacht Litmanen. De Boer relativeert monter: 'Met die wedstrijd had zelfs ik nog kunnen meespelen.'

    De Boer nodigt zijn voormalige teamgenoot alvast uit. 'Je kunt van grote invloed zijn op Ajax. De deur staat altijd voor je open.' Dan is het tijd de bioscoopzaal te verlaten, iets wat nog wat voeten in de aarde heeft. Met shirts en viltstiften gewapende fans werpen zich in Litmanens pad. Hij zet geduldig handtekeningen en laat foto's nemen. De Fin moet voor interviews nog naar de Vip-lounge, waar ook een kleine selectie trouwe fans is binnengeslopen. Chananja Derkhof, die ook in de documentaire te zien is, en haar trouwe metgezel Reni Harms staan te popelen om met hun held op de foto te gaan. Derkhof heeft een boekje mee, waarin ze tien jaar supporterschap heeft gedocumenteerd. 'Ik heb hem inmiddels een keer of tien ontmoet, meestal in het buitenland. We zagen hem voor het eerst toen hij bij Ajax kwam spelen. We waren een jaar of zeventien, achttien en vonden hem gewoon een lekker ding. In de loop der jaren werd het steeds serieuzer. De Finse vlag die je altijd in de Arena ziet, is van mij. Jari heeft hem ook gesigneerd. Toen ik ging trouwen, vroeg de ambtenaar aan mijn man, die helemaal niet van voetbal houdt, of hij het wel zeker wist. Hij zou altijd op de tweede plaats komen. Gelukkig ziet hij de lol er wel van in.'

    ​Lichte hysterie

    Een andere trouwe fan, journalist en rechtsbuiten van het Amsterdamse Geuzenmiddenmeer Dames2, heeft het geluk Litmanen te mogen spreken. Zich ogenschijnlijk onbewust van de lichte hysterie om hem heen, en af ten toe volkomen op zijn gemak vrienden en fans gedag zeggend, vertelt hij dat zijn liefde voor voetbal vanzelfsprekend was. 'Mijn moeder zegt dat ze niet weet of ik eerder kon wandelen of een balletje trappen. En er is een foto van mij, van toen ik nog geen twee was, met een bal in mijn handen. Ik ben met voetbal geboren. Als ik wakker word, heb ik nog altijd zin om ermee bezig te zijn. Lekker trainen, maar ook het sociale contact met ploeggenoten. Voetbal heeft me veel gegeven in het leven. Ik heb mensen leren kennen, kunnen reizen. Het is een microkosmos waarin je alles vindt wat je in het echte leven vindt: pieken en dalen, successen en teleurstellingen. Het gaat alleen sneller.'

    Zijn populariteit verklaart Litmanen door een simpele levensinstelling: 'Ik heb nooit problemen met mensen. Ik ben wie ik ben – het maakt niet uit waar of met wie. Ik heb respect voor iedereen, ook als ze heel anders zijn dan ik.'

    Onvermijdelijk komt ook het vrouwenvoetbal ter tafel, een discipline die hij vanwege zijn voetballende moeder van dichtbij meemaakte. 'Het Finse vrouwenvoetbal bloeit. Ik vind het leuk om naar te kijken en heb al diverse internationale topwedstrijden gezien.' Een actieve bijdrage leveren aan de ontwikkeling van vrouwenvoetbal in Nederland, in de vorm van trainerschap bij de eerder genoemde vijfdeklasser Geuzenmiddenmeer, sluit hij niet uit. Glimlachend: 'Mocht ik volgend jaar iets bij Ajax gaan doen, dan maak ik daar zeker tijd voor. Jullie trainen op woensdag? Dan moeten we maar hopen dat Ajax niet meedoet in de Champions League!'

    The King - Jari Litmanen

    • Arto Koskinen
    • 2012
    • 103 min

    Portret van de introverte maar razend populaire Finse profvoetballer Jari Litmanen, die grote triomfen vierde met Ajax maar ook vele tegenslagen moest overwinnen.