Eén been in Zweden, het andere in Afghanistan

    Het Zweedse filmmakersstel Maryam Ebrahimi en Nima Sarvestani had niet verwacht dat er een vervolg zou komen op No Burqas Behind Bars. Totdat hoofdpersoon Sara na de première besloot om in Zweden te blijven wonen. IDFA-publieksfavoriet Prison Sisters laat zien hoe moeilijk zij kan wennen aan haar nieuwe land. 'Het voelde voor Sara alsof ze in de toekomst was beland.'

    'We hadden nooit verwacht dat we Sara nog een keer zouden volgen met de camera', zegt Nima Sarvestani. Samen met zijn vrouw Maryam Ebrahimi filmden zij jaren terug hoe Sara in een Afghaanse vrouwengevangenis leefde met andere vrouwen waarvan de meesten werden gestraft omdat ze niet wilden trouwen. No Burqas Behind Bars (2012) laat het erbarmelijke leven van deze opgesloten vrouwen zien.

    Eenmaal vrijgelaten wachtte er voor Sara echter een grotere gevangenis: die van de Afghaanse samenleving. Als ex-gevangene werd er sterk op haar neergekeken. Per uitzondering vroeg een man nog naar haar hand, verder werd ze door iedereen verstoten. Toen Ebrahimi en Sarvestani haar uitnodigden om de première van No Burqas Behind Bars bij te wonen, besloot ze dus in Zweden te blijven. 'We zagen al snel hoe ze opbloeide', vertelt Ebrahimi. 'Er was zo veel vooruitgang bij haar te zien. We hielpen haar te begrijpen dat ze in Zweden nieuwe vrijheden had en dat maakte haar een stuk gelukkiger.'

    ​Contact verbroken

    In eerste instantie lijkt Prison Sisters een documentaire te zijn over deze positieve effecten van integratie en multiculturalisme, maar de realiteit ligt een stuk ingewikkelder. Terwijl Sara wende aan een geëmancipeerde levensstijl, wachtte haar man in Afghanistan nog op een visum. Urenlange ruzies met hem over de telefoon verraadden dat Sara met het ene been in Zweden en het andere nog in Afghanistan stond.

    'We hadden ook niet verwacht dat het zo snel zou veranderen', verzucht Ebrahimi nu. 'Ik denk dat het veiliger en makkelijker voor haar was om terug te vallen op haar Afghaanse oorsprong. Uiteindelijk zocht ze toch een gemeenschap die ze meer als haar eigen zag.'

    Sara's man heeft hier een grote rol in gespeeld. Veel van de energie die Ebrahimi en Sarvestani investeerden in Sara maakte hij met zijn komst teniet. Traditionele regels werden ingesteld, contact met de filmmakers werd verbroken. Ebrahimi is teleurgesteld: 'Hij beloofde me dat ze samen een meer westers leven zouden leiden, dat ze de taal zouden gaan leren en geen kinderen zouden krijgen totdat ze een stabiel leven hadden opgebouwd. Toen hij in Zweden arriveerde bleek dat allemaal een leugen te zijn. We hadden geen idee dat hij hier nog zo'n onderdrukkende kracht in Sara's leven kon zijn.'

    ​Naar de hel

    Het stel begrijpt waarom Sara ervoor heeft gekozen haar man naar Zweden te laten komen, maar ze betreuren het soms wel. 'Ze voelde een verantwoordelijkheid voor hem', legt Sarvestani uit. 'Hij trouwde met haar, een ex-gevangene. In Afghanistan is dat heel ongewoon. Het is gewoon zo zonde dat haar hele integratieproces door zijn komst werd verstoord. Het is juist belangrijk voor migranten om te weten dat er in Zweden en andere Westerse landen meer rechten zijn voor de vrouw. De Afghaanse gemeenschap keurt dat echter af. Toen Sara stopte met het dragen van een sluier kreeg ze al te horen dat ze naar de hel zou gaan.'

    'Het is tijd dat we in Zweden met elkaar in gesprek gaan over hoe we met onze migranten omgaan', stelt Ebrahimi als we het hebben over wat Prison Sisters voor Zweden kan betekenen. 'Hoe komen we op het punt waarin we een gezonde multiculturele samenleving accepteren? De Zweedse bevolking zou meer begrip moeten hebben voor hoe moeizaam het is om goed te integreren. Tegelijkertijd zou er meer educatie moeten zijn voor migranten om de plotse veranderingen beter te kunnen plaatsen. Het voelde voor Sara alsof ze in de toekomst was beland toen ze in Zweden arriveerde.'

    Foto boven: Nichon Glerum

    Prison Sisters

    • Nima Sarvestani
    • 2016
    • 90 min

    De Afghaanse ex-gevangene Sara zoekt asiel in Zweden, terwijl ze zich zorgen maakt over haar hartsvriendin en celgenoot Najibeh in Afghanistan.

    No Burqas Behind Bars

    • Nima Sarvestani
    • 2012
    • 77 min

    Portretten van Afghaanse vrouwen die tot jarenlange opsluiting veroordeeld zijn wegens 'verkeerde' levenskeuzes. Hoe overleven zij op het postzegelgrote gevangenisterrein?

    Maryam Ebrahimi over Stronger than a Bullet: ‘Propaganda maakt een oorlog’

    • Festival
    • 20 november 2017
    • De redactie