'We bespraken alles aan de eettafel'

    • Festival
    • 24 november 2016
    • Door Maricke Nieuwdorp

    Voor de camera’s van Jian Fan (Still Tomorrow) en Zofia Kowalewska (Close Ties) voltrekken zich opmerkelijk openhartige relatieperikelen. Bij de één resulteert het in een gelukkige scheiding, bij de ander wordt een breuk juist op hartverwarmende wijze voorkomen.

    Close Ties

    In Close Ties ruziet een Pools stel op leeftijd over van alles. Geldkwesties en de organisatie van hun 45-jarig huwelijksfeest zorgen voor kleine en grote ontploffingen. Er lijkt weinig reden voor een feestje; de vrouw is overduidelijk woedend op haar echtgenoot. Hun kleindochter Zofia Kowalewska filmde scènes uit hun dagelijks leven in hun piepkleine appartement, waar ontsnappen aan elkaar of aan de situatie nauwelijks mogelijk is. ‘Ze proberen hun turbulente relatie te repareren en daar komen lastige emoties bij kijken.’

    Jian Fan vraagt haar: ‘Wat was eigenlijk de reden dat ze zo ruzieden?’ Kowalewska: ‘Ik filmde hen toen mijn opa na acht jaar afwezigheid net weer een jaar bij mijn oma woonde. Hij was zo rond z’n zeventigste bij een andere vrouw ingetrokken.’

    Scheiden

    Fan: ‘Zeventig… Dat je op die leeftijd nog vertrekt! Een bejaard stel dat al zo lang bij elkaar is. Zo’n verhaal zou in China bijna ondenkbaar zijn. Het koppel in mijn film was ook al wel twintig jaar samen toen ze gingen scheiden, maar zij waren nog niet zo oud.’

    Jian Fan portretteert in Still Tomorrow de spastisch geboren Xiuhua Yu, die plots een Chinese beroemdheid werd toen haar openhartige gedichten een hit werden op social media. Die erkenning blijkt de opmaat om haar wens waar te maken: scheiden van de man aan wie ze als 19-jarige uitgehuwelijkt werd. Voor de camera van Fan lijkt ze op te bloeien. Ze is opeens economisch onafhankelijk en zelfverzekerd genoeg om te zeggen wat ze wil. Fan: ‘Ze was beroemd, werd gepubliceerd en verdiende opeens veel geld. Haar echtgenoot, een arbeider, was het grootste deel van het jaar elders aan het werk en begreep niets van haar gedichten. De relatie was op z’n zachtst gezegd fragiel te noemen. Maar hij weigerde een scheiding, omdat hij vond dat hij na al die jaren niet zomaar aan de kant gezet kon worden. Ook Xiuhua’s moeder, die zich zorgen maakte over de toekomst van haar gehandicapte dochter en de goede naam van de familie, was het niet eens met een scheiding. Een gecompliceerde situatie, want Xiuhua Yu hield erg van haar moeder.’

    On-Chinees

    Alle emoties die Fans protagoniste ervaart, biecht ze on-Chinees openhartig aan de filmmaker op – wat de film zo bijzonder maakt. Ook in Kowalewska’s film houdt niemand zich in. Hoe komt het dat beide filmmakers zo veel eerlijke emoties hebben kunnen laten zien?

    Kowalewska: ‘Omdat het om mijn eigen familie gaat, hoef je geen vertrouwen meer te winnen. Maar makkelijk is het niet. Ik ben óók kleindochter en ik voelde een grote verantwoordelijkheid om ze respectvol te portretteren en hun grenzen niet te overschrijden. Ik denk dat de factor tijd me heeft geholpen. Ik liet ze lang nadenken over het voorstel om hen te filmen. Ook liet ik ze lang wennen aan mijn camera en de professionele filmcrew die later met mij in hun kleine flatje onzichtbaar probeerde te zijn. We filmden altijd vanuit andere kamers met een lange lens, nooit close over hun schouder. Je moet goed aanvoelen als filmmaker of je protagonisten jou niet onwillekeurig willen pleasen. Ze voelen immers dat je iets verwacht als filmmaker en denken misschien niet genoeg aan zichzelf.’ Wat, denkt Kowalewska, ook geholpen heeft, is dat zij en de crew elke dag met haar grootouders aten, tussen de opnames door. ‘Mijn oma kookte voor ons. Aan de eettafel bespraken we met z’n allen van alles en nog wat – ook het filmproces. Zo voelden zij zich er echt onderdeel van.’

    De maaltijd bleek ook bij Jian Fan een verbindende factor: ‘We brachten veel tijd door met de hele familie, vooral tijdens het eten. Vaak waren we dan niet eens aan het filmen. Het bleek essentieel om die vertrouwensband te creëren.’ Toen Fan Yu leerde kennen was ze al beroemd in China. ‘Er zwermden allerlei journalisten om haar heen en ik wilde haar ervan overtuigen dat ik anders was. Toen die hobbel genomen was, bleek ik ook welkom bij haar familie. Ik was bang dat haar echtgenoot niets zou willen zeggen, maar hij bleek juist heel graag zijn verhaal te doen. Niemand had hém ooit iets gevraagd! Opmerkelijk genoeg vroegen alle familieleden, vooral tijdens die etentjes, wat ze aanmoesten met de situatie. Ik had daar natuurlijk zo m’n gedachten over, maar ik vond dat ik daar niets over mocht zeggen als filmmaker.’

    Heb je eigenlijk invloed als maker op de situatie als je mensen filmt in emotioneel roerige tijden?
    Bij Close Ties denkt Kowalewska van wel. ‘Wij begonnen met filmen toen mijn opa alweer een jaar thuis was. Al die tijd was er niets besproken en deden ze net alsof er niets aan de hand was. Maar al die emoties moesten natuurlijk nog wel verwerkt worden. Ik denk niet eens zozeer dat mijn camera de boel aanzwengelde, maar vooral mijn eigen aanwezigheid. Zij wisten óók wel dat hun kleindochter hoopte dat ze er samen uit zouden komen. Ik wist natuurlijk niet of er een mooi einde zou zijn en ik wilde geen oneerlijke film maken. Ik suggereerde dat we misschien een familiebijeenkomst konden organiseren om te laten zien dat er aspecten aan hun huwelijk waren die wél goed hadden uitgepakt: mijn moeder, ik en mijn zus bijvoorbeeld. Daarna kwam mijn grootvader met het idee voor de viering van hun 45-jarig huwelijk. Ik denk niet dat die viering er gekomen was als ik niet aan het filmen was.’

    Fan denkt dat zijn aanwezigheid niet de enige katalysator was: ‘Xiuhua had al steeds meer zelfvertrouwen opgebouwd, omdat ze als dichter landelijk erkend werd. Het hele land keek naar haar, ze leefde niet meer anoniem en geïsoleerd op het platteland in die kleine gemeenschap. Haar wereld werd heel snel veel groter.’

    Still Tomorrow

    Social media

    Kowalewska: ‘Je hebt Xiuhua Yun via social media gevonden, toch? Ik scroll regelmatig door allerlei social media en registreer de helft niet eens. Waarom sprong zij voor jou eruit?’

    Fan: ‘Ik wilde een film maken over een Chinese dichter. Iemand die niet professioneel was of een gevestigde naam. Net als vele Chinezen werd ik door Yuns gedichten geraakt. En ze waren ook nog eens opvallend goed. Het feit dat ze in een klein dorpje bleek te wonen wakkerde mijn belangstelling extra aan. Heb ik trouwens ook nog een vraag voor jou. Had je vóór deze film een betere relatie met je grootmoeder, omdat je grootvader haar ooit verlaten had?’ Kowalewska: ‘Nee, helemaal niet. Er was zo veel méér mis met hun huwelijk. Al vanaf de eerste jaren kenden ze turbulente tijden. Ik kwam toevallig filmen na die achtjarige scheiding. Maar ik wilde vooral een liefdevol portret van allebei maken. Dat je hen via de camera en door de ogen van de liefhebbende kleindochter bekijkt, ook al ben ik zelf niet ‘aanwezig’ als personage. Ik denk niet dat iemand anders deze film over deze mensen in deze situatie had kunnen maken.’

    Foto boven: Nichon Glerum

    Close Ties

    • Zofia Kowalewska
    • 2016
    • 19 min

      Liefdevol portret van een kibbelend echtpaar dat alle stormen lijkt te hebben overleefd. Tijdens een familiediner valt alles op zijn plek.

      Meer info

      Still Tomorrow

      • Jian Fan
      • 2016
      • 88 min

        De pijnlijk openhartige Xiuhua Yu  – spastisch, arm en ongelukkig getrouwd – wordt gevolgd in het jaar waarin ze doorbreekt als dichter. Lost de roem haar problemen op?

        Meer info

        Deze website maakt gebruik van cookies.

        Door het gebruik van cookies kunnen wij meten hoe onze site wordt gebruikt, hoe deze nog verder kan worden verbeterd en om de inhoud van online advertentie uitingen te personaliseren.

        Lees
         hier alles over ons cookiebeleid. Indien je kiest voor weigeren, plaatsen we alleen functionele en analytische cookies