‘Waar je ook graaft, je vindt een verhaal’

    • Festival
    • 23 november 2017
    • Door Olga van Ditzhuijzen

    In IDFA’s jubileumprogramma The Visual Voice selecteerde Nishtha Jain de Indiase filmklassieker The Mind of Clay (1985) van Mani Kaul als visuele inspiratiebron. “De eerste keer dat ik een film van hem zag, was ik kwaad omdat er niks in gebeurde.” 

    “Ik had honderden andere inspiratiebronnen kunnen kiezen: mijn favoriete Europese of Amerikaanse films. Maar al gauw wist ik dat het een film van Mani Kaul moest worden, een van de beste regisseurs van India.” 

    De in 2011 overleden Kaul was overigens getrouwd met een Nederlandse, met wie hij twee kinderen heeft. “Die kwamen als verrassing op de vertoning afgelopen week. Dat was zo ontroerend, ze hadden de film nog nooit gezien.”

    De film The Mind of Clay is een poëtische rondgang langs Indiase pottenbakkerijen. “De film is zo anders dan films die nu gemaakt worden. Het verhaal wordt overgelaten aan het geluid en beeld; het is eigenlijk een non-narratieve film.”

    De productie was enorm: de regisseur reisde 14 duizend kilometer met een 30-koppige crew door India. Soms wist Kaul pas op het moment van aankomst wat hij wilde doen en schreef hij ter plekke een script. “Op elke plek belichtte hij de manier van werken, maar ook de plaatselijke legendes achter de kleisculpturen. Klei is de oudste kunstvorm ter wereld.”

    De film ontwikkelt zich zoals de reis zelf.

    Kaul laat de ambachtslieden vertellen, soms verbeeld door acteurs, over hun vaardigheden en de tradities. “Dat maakt het voor mij een symbool van India: waar in het land je ook graaft, je vindt een verhaal.”

    Wachtende vrouw

    Jain zegt dat de film niet per se een inspiratiebron is voor haar eigen werk, maar wel een diepe indruk heeft achtergelaten. “In India is verhalen vertellen heel traditioneel. In bijna alle toneelstukken en films treedt een verhalenverteller op: een sutradhar, die je aan de hand neemt door het verhaal. In deze film is dat niet zo. Hij probeerde de filmtaal in te vullen met muziek, die het verhaal samen met de beelden in harmonie moest brengen.” 

    De eerste keer dat Jain een film zag van Mani Kaul, herinnert ze zich nog goed: “Ik was een jaar of elf toen er elke zondag op televisie een film werd vertoond. Daar keek ik altijd enorm naar uit; er was nog maar één tv-zender dus iedereen keek ernaar. Toen werd Kauls eerste film uitgezonden, Uski Roti: een anderhalf uur durende film over een wachtende vrouw. Dat is alles. Een vrouw die wacht bij de bushalte tot haar man, die als chauffeur werkt, haar komt ophalen. Alles gaat tergend traag in die film, een guave die van de boom valt, lijkt daar uren over te doen. Het is een ijzersterke film, maar voor een meisje van elf was het een beetje te veel van het goede. Ik weet nog hoe kwaad ik was, haha!”

    Kaul maakte zelf ook wel grapjes over het artistieke gehalte van zijn films, zegt Jain: “Zijn film Man Rising from the Surface was zo langzaam en ingewikkeld dat mensen vaak voortijdig de zaal verlieten. Die film gaf hij de bijnaam Audience Rising from the Chairs.”

    Jain heeft zich voorgenomen haar volgende film meer op Kauls associatieve stijl te baseren. “Ik heb in mijn eerdere films echt mijn eigen keuzes gemaakt, maar ergens heb ik het idee dat ik toegegeven heb aan een subliminale druk van westerse structuren voor documentaire maken.”

    Voor haar nieuwe documentaire is de filmmaker in de wereld van de jute-industrie gedoken. “Weet je hoe gigantisch dat is?! De hele stad Calcutta draait daar op. Zodra er ergens een oorlog uitbreekt, bloeit de jute-industrie op.”  

    The Mind of Clay

    • Mani Kaul
    • 1985
    • 92 min

      Een poëtische ode, in de vorm van een roadmovie, aan de kunst en het ambacht van pottenbakkers in het noorden van India.

      Meer info

      Gerelateerd

      Doc Talks op NPO 2Doc

      • Media
      • 25 november 2017
      • De redactie

      IDFA 2017 in woord

      • Overig
      • 30 november 2017
      • De redactie

      Deze website maakt gebruik van cookies.

      Door het gebruik van cookies kunnen wij meten hoe onze site wordt gebruikt, hoe deze nog verder kan worden verbeterd en om de inhoud van online advertentie uitingen te personaliseren.

      Lees
       hier alles over ons cookiebeleid. Indien je kiest voor weigeren, plaatsen we alleen functionele en analytische cookies