Laura Poitras: onverschrokken navigeren tussen vorm, journalistiek en activisme

    • Festival
    • 1 november 2022
    • Door Dana Linssen

    Dit jaar is filmmaker en activiste Laura Poitras eregast op IDFA, met een retrospectief van haar complete werk en een Top 10 die ze speciaal voor het festival samenstelde. Filmjournaliat Dana Linssen beschouwt haar werk aan de hand van Poitras' nieuwste film All the Beauty and the Bloodshed.

    Een van de sterkste beelden van All the Beauty and the Bloodshed zit al meteen aan het begin. Het is 10 maart 2018 en kunstenaar en fotograaf Nan Goldin is met haar bondgenoten van de P.A.I.N.-protestgroep (Prescription Addiction Intervention Now) de toenmalige Sacklervleugel van het New Yorkse Metropolitan Museum of Art binnengedrongen. Binnen de kortste keren dreven er talloze lege plastic medicijnpotjes in het waterbassin rondom de Egyptische Tempel van Dendur.

    Goldin (1953) is een van de belangrijkste hedendaagse vrouwelijke kunstenaars die met haar foto- en diaseries van de lhbtqi+-gemeenschap, de aidsepidemie, en haar zelfportretten in intieme liefdevolle situaties het gezicht van de fotografie voorgoed veranderde. Door haar verslaving aan pijnstillers werd ze een van de meest invloedrijke activisten in de strijd tegen de macht van de farmaceutische industrie, in het bijzonder het Sackler-imperium. De familie Sackler verdiende grof geld met de agressieve marketing van opiaten, zoals de zwaar verslavende pijnstiller OxyContin, en kocht zijn schuld af door grote bedragen aan internationale kunstmusea te schenken.

    Het is niet verwonderlijk dat Laura Poitras, die dit jaar de Top 10 op IDFA samenstelt en met een retrospectief van haar eigen werk naar Amsterdam komt, Goldin als hoofdpersoon voor haar nieuwe film uitkoos. Het is de eerste keer dat ze haar camera op een vrouwenleven richtte. En net als de protagonisten van Poitras’ 9/11-trilogie – My Country, My Country (2006) over de Amerikaanse invasie in Irak; The Oath (2010) over twee mannen van wie de levens verstrikt raakten met dat van Osama Bin Laden; en het met een Oscar bekroonde Citizenfour (2014) over NSA-klokkenluider Edward Snowden – is ook Goldin iemand wier leven steeds belangrijke kruispunten van de geschiedenis doorkruist. All the Beauty and the Bloodshed koppelt het persoonlijke aan het politieke en werd afgelopen september op het filmfestival van Venetië bekroond met de Gouden Leeuw voor Beste Film. De betekenis van het werk van Laura Poitras strekt zich uit ver voorbij haar documentairewerk. Als onverschrokken onderzoeksjournalist was ze in 2014 samen met Glenn Greenwald en Jeremy Scahill – bekend van hun onthullingen rondom Edward Snowden – een van de oprichters van het onderzoeksplatform ‘The Intercept’. In 2016 legde ze deze rol neer om zich drie jaar lang te focussen op het produceren van korte non-fictiefilms voor de onafhankelijke filmproductiemaatschappij ‘Field of Vision’. Dat leverde zonder uitzondering films op die in korte tijd befaamd werden vanwege hun vernieuwende esthetiek en de manier waarop ze via vormonderzoek aanhaakten bij politieke actualiteiten en misstanden. Je zou ze een soort newsreels 2.0 kunnen noemen.

    In de nasleep van haar Edward Snowden-film begon ze ondertussen aan een portret van Wikileaks-oprichter Julian Assange, die ze net als Snowden al langere tijd volgde en documenteerde. Risk (2016) zou een van haar meest controversiële films worden. Na de première in Cannes kwam er een hermontage van de documentaire. Assange zag de film als een aanslag op zijn veiligheid en wilde scènes waarin hij door twee Zweedse vrouwen werd beschuldigd van seksueel misbruik uit de film hebben. De situatie werd extra gecompliceerd doordat computerbeveiligingsexpert en hacker Jacob Applebaum, een van de mensen achter het anonieme TOR-netwerk, en een belangrijk personage in de film, van machtsmisbruik werd beschuldigd. Tussen de wereldpremière en het moment waarop de film elders te zien was, gebeurde er zoveel dat hij door het nieuws werd ingehaald. De uiteindelijke versie hield het midden tussen portret en ontmaskering. Door de voice-over werd het ook een bespiegeling op haar eigen rol als regisseur. Hoe moet je navigeren tussen activisme en objectiviteit, tussen journalistiek en een filmische vorm? Het was niet de eerste keer dat documentairemakers zich die vraag stelden. Maar voor Poitras, die zo dicht op grote onthullingen zat, werd het een kwestie van Faustiaanse proporties.

    In 2016 stelde ze met ‘Astro Noise’ haar eerste solotentoonstelling samen voor het Whitney Museum of American Art in New York. Ook nu zoomde ze weer in op de manier waarop 9/11 de wereld veranderde, met thema’s als massasurveillance, de oorlog tegen terrorisme, het Amerikaanse dronesprogramma en de toenemende invloed van het militair-industrieel complex op de visuele media. Indrukwekkend was het zwartgelakte dossier dat ze onder de Freedom of Information Act had weten te verkrij gen en waarin de FBI, sinds Poitras in 2006 My Country, My Country maakte en haar op een Watch List plaatste, haar verrichtingen bij hield.

    Als Nan Goldin in de eerste minuten van All the Beauty and the Bloodshed filosofeert over hoe makkelij k het is om verhalen te maken van ons leven, maar dat het vasthouden van echte herinneringen veel moeilijker is, omdat de echte ervaring nooit een eenduidig einde heeft, dan zou je dat ook als een artistiek credo voor Poitras’ eigen werk kunnen zien. Citizenfour, zonder twijfel haar meest invloedrijke film, is zowel een real life-spionagefilm, een documentairevariant op de politieke thriller, als een verhaal met noodzakelijke losse eindjes. Dat de film zijn actualiteit heeft weten te behouden, komt omdat hij door zijn nauwgezetheid ook laat zien hoe onderzoeksjournalistiek in elkaar zit, en hoe machtssystemen functioneren. Het is het verhaal over een eenling die geen eenling is, maar een alleman wiens persoonlijke leven ook een symbool van onze tijd is.

    Van de surveillancestaat van Citizenfour naar de narcostaat van All the Beauty and the Bloodshed is daarom niet zo’n grote stap. Controle en verdoving zijn twee manieren om burgers van een staat in bedwang te houden. Poitras’ films kenmerken zich vooral door haar onvoorwaardelijke betrokkenheid. De huidige opiatencrisis in de Verenigde Staten begon op het moment dat de Sacklers in de jaren zestig het kalmeringsmiddel valium als ‘mother’s little helper’ begonnen te promoten. Dat waren ook de coming-of-age-jaren van Nan Goldin, die - terwijl zij zelf emancipeerde - een traumatische familiegeschiedenis met zich meedroeg. Zij kon ontsnappen, maar haar oudere zus Barbara werd opgesloten en met medicijnen in bedwang gehouden. Subtiel ontrolt deze sociale geschiedenis zich parallel aan Goldins protestacties. Kunst en de echte ervaring van het leven ontmoeten hier elkaar. Daarmee heeft Poitras ook een belangrijk feministisch document gemaakt.

    Gerelateerd

    Laura Poitras' Top 10

    • 20 september 2022

    Laura Poitras retrospectief

    • 20 september 2022

    Eregast Laura Poitras

    • Tijdens de 35ste editie van IDFA staat de Oscarwinnende filmmaker Laura Poitras centraal als Eregast. Niet alleen stelde ze voor het festival een Top 10 samen, ook is een retrospectief van haar te zien en is er een uitgebreide Master Talk met haar op vrijdag 11 november om 15:45 uur in Koninklijk Theater Carré.

    Deze website maakt gebruik van cookies.

    Door het gebruik van cookies kunnen wij meten hoe onze site wordt gebruikt, hoe deze nog verder kan worden verbeterd en om de inhoud van online advertentie uitingen te personaliseren.

    Lees
     hier alles over ons cookiebeleid. Indien je kiest voor weigeren, plaatsen we alleen functionele en analytische cookies