‘Terrorisme is een signaal om de wereld eerlijker te maken’

Twintig jaar na de genocide in Srebrenica laat documentairemaker Samir Mehanovic in The Fog of Srebrenica slachtoffers aan het woord, afgewisseld met archiefmateriaal. Voor hen zijn de gevolgen nog dagelijks merkbaar.

Volgens Samir Mehanovic, zelf Bosnische moslim, overheerst teleurstelling. 'Het tribunaal in Den Haag is een farce, de getroffenen voelen zich niet gehoord. In twintig jaar tijd zitten we op twintig veroordelingen. Terwijl we weten dat er 28.000 Servische soldaten betrokken waren bij de moorden. Als er niet wordt rechtgesproken, gaat de geschiedenis zichzelf herhalen.'

Mehanovic wil voorkomen dat de gruwelen in de vergetelheid raken. Hij haalt Haditja aan, een overlevende uit de film. 'Het leven is voor haar één grote straf. Het is te zien aan haar gelaat, ze is 33 jaar maar lijkt 55. Het is exemplarisch voor hoe vrouwen de slachtoffers zijn van oorlog. Mannen beginnen de oorlog, vrouwen betalen de prijs.'

De gruwelen in Srebrenica hebben meer directe implicaties. 'Helaas zijn er ook mensen uit de omgeving van Srebrenica, die gaan vechten voor IS. Onlangs vermoordde een 20-jarige man twee politieagenten. Volgens de media schreeuwde hij "Allahoe akbar", was hij een terrorist. Nergens stond vermeld dat zijn vader werd doodgeschoten tijdens de oorlog. Iedereen die ook maar iets met hem te maken had werd gearresteerd, zonder enige aanleiding. Sinds de genocide leven moslims in Bosnïe in een constante staat van discriminatie.'

Geen excuses

De problemen spelen wereldwijd, niet uitsluitend in Bosnië. 'Het is dankzij onrecht dat we extremisten hebben, en aanslagen zoals in Parijs.' Mehanovic kijkt naar het verleden. 'Zijn er gelijkenissen tussen zeventig jaar onrust in Palestina en wat er in Parijs is gebeurd? Als mensen onrecht kennen en worden onderdrukt, dan nemen ze het heft in eigen hand. Terroristen bestaan, de IRA bestaat, de ETA bestaat. Het is een signaal om de wereld eerlijker en rechtvaardiger te maken.'

'Onze agressieve bombardementen in het Midden-Oosten maken het mogelijk voor IS om te bestaan. Je kunt de wereld niet veranderen met bommen, wel met diplomatie.' De filmmaker weigert zich te verontschuldigen voor zijn geloof. 'Waarom zouden moslims hun excuses aanbieden? Omdat westerse mensen vooroordelen hebben? Dan mogen christenen zich ook verontschuldigen voor de genocide in Srebrenica.' Hij vertelt over een video, die tot enkele jaren geleden nog werd verhuurd in Servische bibliotheken, totdat een mensenrechtenadvocaat intervenieerde. 'Op die video zegent een priester de schutters, vlak voordat ze aan de moordpartij beginnen. Ze hebben daarmee officieel goedkeuring mensen af te slachten, net als bij IS het geval is.'

Mehanovic is nog niet klaar met dit onderwerp. 'Ik ben nu aan het filmen in grensgebieden in Macedonië en Libanon. Mensen die door IS worden weggejaagd, vluchten daarheen. Dat vingerwijzen naar vluchtelingen, nu na de aanslag in Parijs, dat had ik wel verwacht. Je moet toch een zondebok hebben. Terwijl ik juist hoop dat ik nog mag meemaken dat de Islam een moderne religie wordt, waarin mensen hun leven naar eigen inzicht kunnen indelen. Dat zal niet gebeuren met bombardementen, maar met dialoog.'

Foto: Felix Kalkman

The Fog of Srebrenica

  • Samir Mehanovic
  • 2015
  • 60 min

Overlevenden vertellen over het beleg van Srebrenica en de gebeurtenissen die leidden tot de massamoord op 8372 Bosnische mannen.