Inclusief filmonderwijs voor leerlingen met een visuele of auditieve beperking

Het project kwam tot stand met steun van het Nederlands Filmfonds en sluit aan bij de Wet passend onderwijs, die als uitgangspunt heeft dat ieder kind onderwijs krijgt dat past bij zijn of haar behoeften. Door al het ontwikkelde materiaal openbaar beschikbaar te maken én actieve kennisdeling onder leraren en filmeducatie-aanbieders te faciliteren, hopen IDFA en Eye de komende tijd landelijk scholieren te bereiken voor wie film niet altijd toegankelijk was.

Leerlingen moeten niet alleen een plek op school hebben. Ze moeten daadwerkelijk kunnen meedoen, met onderwijs dat aansluit bij hun mogelijkheden en ondersteuningsbehoeften. In de praktijk is dat niet altijd eenvoudig, omdat scholen niet altijd genoeg ruimte, kennis of middelen hebben om alle leerlingen goed te begeleiden. Juist in dat spanningsveld kan filmeducatie een waardevolle rol spelen.
 

Voorbij kijken en luisteren
Binnen cluster 1, gericht op blinde en slechtziende leerlingen, gaat het hierbij niet alleen om de beleving, maar ook om het vergroten van de zelfredzaamheid van leerlingen door het actief bezoeken van cultuuraanbod en het aanleren van vaardigheden waarmee leerlingen ook zelf kunnen creëren. Vanuit het cluster 2-onderwijs, gericht op dove en slechthorende leerlingen, was vraag naar een programma dat leerlingen helpt hun emoties te begrijpen en uit te drukken. Film is een toegankelijk medium dat verschillende zintuigen aanspreekt en daardoor drempels kan verlagen. 

Bovendien leent filmeducatie zich goed voor differentiatie: materiaal en opdrachten kunnen worden aangepast aan uiteenlopende leerbehoeften en niveaus. Voor beide clusters werd in samenspraak met vakdocenten een speciale filmselectie gemaakt. Voor cluster 1 werden de films voorzien van audiodescriptie, voor cluster 2 van ondertiteling. Naast de filmselectie werden er speciale lessen ontwikkeld, zowel in te zetten in het klaslokaal als in filmtheaters in het hele land.  
 

Co-creatie vanuit de praktijk
Theaterdocent Margot Zwiers werkte mee aan lesmateriaal voor slechtziende en blinde leerlingen in het voortgezet gespecialiseerd onderwijs. “Mijn opvatting is dat inclusie pas echt interessant wordt als je ook de aansluiting weet te maken met de belevingswereld van deze kinderen en jongeren. Leerlingen met een visuele beperking zijn gewend om geluid heel precies te analyseren. Zo ontstond het idee om een les te ontwikkelen rondom film en soundscapes.” 

Femke Stevens is docent beeldende vorming op een school voor leerlingen met een taalontwikkelingsstoornis en/of slechthorendheid. Samen met IDFA en Eye werkte ze aan een mentorles bij Kooi, een korte film over de harde groepsdynamiek van jongens in een voetbalkooi. Stevens: “Met een film als gedeeld ijkpunt begrijpen ze hun eigen emoties en die van elkaar echt beter. Zonder film als aanleiding heb je dit gesprek niet snel.” 

Beschikbaar voor iedereen
Alle ontwikkelde materialen, bestaande uit films met audiodescriptie en/of ondertiteling, handleidingen voor het bespreken van de films in het filmtheater en digitale lessen voor in de klas, zijn gratis openbaar beschikbaar gesteld. Daarnaast zullen kennis en bevindingen met relevante professionals worden gedeeld in regiobijeenkomsten, zodat toekomstige projecten hierop kunnen voortbouwen en de didactische aanpak breder ingezet kan worden. Want alle betrokkenen zijn het erover eens: film is zo'n rijk medium dat het zonde is om het terzijde te schuiven zodra het beeld of geluid ontbreekt. Daarmee doe je de gelaagdheid ervan tekort – ook zonder beeld of geluid valt er nog veel te onderzoeken, ontdekken, bewonderen en begrijpen. Zwiers: “Als docent beleefde ik evenveel plezier aan de les. Filmeducatie is een manier om je leerlingen beter te leren kennen. Ze nemen jou mee in hun wereld.” 

______

Omslagbeeld: still Kooi

Dit project werd gerealiseerd met steun van het Nederlands Filmfonds. IDFA's onderwijsprogramma wordt mede mogelijk gemaakt door Fonds 21, Brook Foundation en IDFA Dikke Vrienden+.

Aan de slag met het aanbod?

• Overzicht voor leraren, ambulant begeleiders en filmtheaters
• Persoonlijk contact