Voorwoord

Bij IDFA ontmoeten vele werelden elkaar. Letterlijk, als het gaat om films en makers uit bijna 80 landen. Maar ook verschillende culturen, onderwerpen, invalshoeken, filmstijlen en beroepsgroepen komen allemaal samen tijdens het festival. Talenten van IDFAcademy ontmoeten hun voorbeelden en nieuwemediamakers van DocLab hun filmcollega’s. Financiers van het Forum luisteren naar inspirerende creatieve ideeën en duizenden leerlingen maken kennis met internationale filmmakers, die op hun beurt het in groten getale opgekomen Nederlands publiek treffen. Landsgrenzen zijn dan niet van belang. Men spreekt dezelfde taal.

Althans dat was altijd zo. Want er zijn ook wereldbeelden die steeds meer botsen. En als de samenleving flink in discussie is, zie en hoor je dat ook meteen terug tijdens IDFA: op onze filmdoeken, in onze zalen en in de cafés en restaurants daaromheen. IDFA programmeren is bij uitstek een oefening in meerstemmigheid. En dan mogen protesten gehoord en gevestigde namen kritisch bevraagd worden. En krijgen ongewone genres en stijlen een plek. Maar er is natuurlijk een rode lijn die ligt bij discriminatie, intimidatie, geweld en haatzaaien.

Dit laatste lijkt vooral het domein van een andere ruimte: sociale media. Een virtuele plek waar ‘pushers’ losgaan en haatspraak en nepnieuws rondpompen op zoek naar ‘joiners’. Wie niet kiest is laf en kan een trollenleger vrezen dat intimideert en bedreigt. Het doel is vaak, zoals Trump-fluisteraar Steve Bannon het ooit verwoordde: "Flooding the zone with shit". Als je maar genoeg onzin op de wereld afvuurt, springen de media van incident naar incident en is er geen ruimte meer voor concentratie en nadenken. Des te angstaanjagender, nu er steeds meer mensen zijn voor wie sociale media de voornaamste nieuwsbron zijn en die influencers belangrijker vinden dan kranten. De mediaomgeving die ons vertrouwd was is niet meer, met alle gevolgen van dien. Daar moeten we niet nostalgisch over doen, maar het is vooral zaak ons hiertoe te verhouden.

Wat dat betreft blijft IDFA het publieke debat verrijken met documentairefilms en nieuwemediawerken in een ruimte waar mensen samenkomen in plaats van te verdwalen in fragmentatie en polarisatie. Een ruimte voor empathie in plaats van onverschilligheid en diepgang versus haast en paranoïde twijfel. En dat heeft IDFA in 2025 weer laten zien met prachtige award-winnaars als A Fox Under a Pink Moon en Past Future Continuous, maar ook met de Nederlandse documentaire My Word Against Mine en de DocLab-installatie Under the Same Sky. Dit zijn zonder uitzondering spiegels van onze tijd die haatzaaiende ideeën met heldere beelden bestrijden. Dat dat geen loze woorden zijn, werd nog eens bevestigd door een impactonderzoek dat we dit jaar uit hebben gevoerd waaruit onomstotelijk bleek dat bezoekers van IDFA zowel intellectueel als emotioneel geraakt worden door IDFA-documentaires en dat deze films leiden tot verbinding met zowel publiek in de zaal als personages in de film. Als dat geen verrijking is!